کودکی که برای رفتن از خانه به مدرسه به همراهی بزرگ‌ترها نیاز دارد، سالمندی که عبور از خیابان برایش به چالش تبدیل شده و پیاده‌رویی که سهم عابر از آن هر روز محدودتر می‌شود ، سه تصویر جدا از هم نیستند ؛ نشانه‌های شهری‌اند که حرکت در آن برای آسیب‌پذیرترین ساکنان دشوار شده است . احمد سعیدنیا معتقد است بازگرداندن امنیت و حق حضور به این گروه‌ها ، نه با چند مداخله محدود، بلکه با تغییر نگاه به خیابان ، پیاده‌رو و نقش مردم در اداره شهر امکان‌پذیر است .
به گزارش پرتال بازآفرینی شهری ، احمد سعیدنیا ، عضو جامعه مهندسان شهرساز ، با تأکید بر اینکه شهر مطلوب باید برای همه گروه‌های سنی و اجتماعی قابل استفاده باشد ، گفت : شهر سرزنده و فعال شهری است که شرایط مناسب زندگی را برای همه ساکنان خود، از کودک و جوان گرفته تا سالمند، زنان و افراد دارای معلولیت فراهم کند .
وی با بیان اینکه نیازهای گروه‌های مختلف جامعه را نمی‌توان کاملاً از یکدیگر جدا کرد ، افزود : توجه ویژه به کودک از آن جهت اهمیت دارد که کودکان در مقایسه با بسیاری از گروه‌های دیگر، در برابر ناامنی‌ها و نارسایی‌های محیط شهری آسیب‌پذیرتر هستند .
به گزارش پرتال بازآفرینی شهری ، احمد سعیدنیا ، عضو جامعه مهندسان شهرساز ، با تأکید بر اینکه شهر مطلوب باید برای همه گروه‌های سنی و اجتماعی قابل استفاده باشد ، گفت : شهر سرزنده و فعال شهری است که شرایط مناسب زندگی را برای همه ساکنان خود، از کودک و جوان گرفته تا سالمند، زنان و افراد دارای معلولیت فراهم کند .
وی با بیان اینکه نیازهای گروه‌های مختلف جامعه را نمی‌توان کاملاً از یکدیگر جدا کرد ، افزود : توجه ویژه به کودک از آن جهت اهمیت دارد که کودکان در مقایسه با بسیاری از گروه‌های دیگر، در برابر ناامنی‌ها و نارسایی‌های محیط شهری آسیب‌پذیرتر هستند .
وقتی مسیر مدرسه به مسئله خانواده تبدیل می‌شود
سعیدنیا با اشاره به محدودیت حضور مستقل کودکان در شهر اظهار کرد : در بسیاری از خیابان‌های شلوغ و پرتردد ، خانواده‌ها نمی‌توانند اجازه دهند کودک به‌تنهایی مسیر خانه تا مدرسه را طی کند . در نتیجه ، پدر یا مادر ناچار است برای رفت‌وبرگشت کودک زمان صرف کند یا از سرویس استفاده کند ؛ مسئله‌ای که علاوه بر محدودکردن استقلال کودک ، برای خانواده نیز زمان و هزینه ایجاد می‌کند .
وی ادامه داد : کودک در چنین شرایطی فرصت کمتری برای تجربه مستقل شهر دارد ؛ نمی‌تواند آزادانه در مسیر حرکت کند، محیط اطراف خود را ببیند ، با دیگران ارتباط برقرار کند یا از فضای محله به‌عنوان بخشی از تجربه اجتماعی خود بهره ببرد.
به گفته وی، ایجاد محیط شهری سالم صرفاً موضوعی مربوط به کودکان نیست، بلکه مستقیماً با رفاه خانواده، کاهش هزینه‌های زندگی و کیفیت روابط اجتماعی ارتباط دارد.
وی ادامه داد : کودک در چنین شرایطی فرصت کمتری برای تجربه مستقل شهر دارد ؛ نمی‌تواند آزادانه در مسیر حرکت کند، محیط اطراف خود را ببیند ، با دیگران ارتباط برقرار کند یا از فضای محله به‌عنوان بخشی از تجربه اجتماعی خود بهره ببرد.
به گفته وی، ایجاد محیط شهری سالم صرفاً موضوعی مربوط به کودکان نیست، بلکه مستقیماً با رفاه خانواده، کاهش هزینه‌های زندگی و کیفیت روابط اجتماعی ارتباط دارد.
شهری که پیاده در آن اولویت ندارد
سعیدنیا یکی از ریشه‌های اصلی مسئله را غلبه وسایل نقلیه بر فضای شهری دانست و گفت: تا زمانی که بخش عمده خیابان و حتی بعضی پیاده‌روها در اختیار خودرو و موتورسیکلت باشد، نمی‌توان انتظار داشت کودک، سالمند یا فرد دارای معلولیت بتواند با آرامش و استقلال در شهر حرکت کند.
وی تأکید کرد: مسئله فقط به عرض خیابان یا افزایش ظرفیت عبور خودرو محدود نمی‌شود. کیفیت پیاده‌رو، نحوه اجرای جدول‌ها، پوشش کف، شیب مسیر و ابعاد پله‌ها همگی جزئیاتی هستند که مستقیماً بر امکان استفاده شهروندان از فضای عمومی اثر می‌گذارند.
به گفته وی، طراحی این عناصر باید به‌گونه‌ای باشد که کودک و سالمند نیز بتوانند بدون دشواری از آن‌ها استفاده کنند؛ زیرا شهری که برای گروه‌های آسیب‌پذیر قابل دسترس باشد، برای بخش بزرگ‌تری از جامعه نیز کیفیت بالاتری خواهد داشت.
وی تأکید کرد: مسئله فقط به عرض خیابان یا افزایش ظرفیت عبور خودرو محدود نمی‌شود. کیفیت پیاده‌رو، نحوه اجرای جدول‌ها، پوشش کف، شیب مسیر و ابعاد پله‌ها همگی جزئیاتی هستند که مستقیماً بر امکان استفاده شهروندان از فضای عمومی اثر می‌گذارند.
به گفته وی، طراحی این عناصر باید به‌گونه‌ای باشد که کودک و سالمند نیز بتوانند بدون دشواری از آن‌ها استفاده کنند؛ زیرا شهری که برای گروه‌های آسیب‌پذیر قابل دسترس باشد، برای بخش بزرگ‌تری از جامعه نیز کیفیت بالاتری خواهد داشت.
چند وسیله بازی ، شهر را کودک‌پذیر نمی‌کند
عضو جامعه مهندسان شهرساز با انتقاد از تقلیل مفهوم شهر دوستدار کودک به ایجاد چند فضای بازی محدود گفت : اختصاص یک قطعه زمین میان ساختمان‌ها و نصب تعدادی وسیله بازی ، به‌تنهایی مسئله حضور کودک در شهر را حل نمی‌کند .
وی افزود : اگر کودک برای رسیدن به همان فضای بازی ناچار باشد از پیاده‌روهای نامناسب ، خیابان‌های پرتردد و مسیرهای ناامن عبور کند ، مسئله اصلی همچنان پابرجاست . بنابراین باید شبکه‌ای از مسیرهای امن و پیاده در مقیاس محله شکل بگیرد .
سعیدنیا بر ضرورت بازنگری در نحوه استفاده از برخی خیابان‌ها و کوچه‌های فرعی تأکید کرد و گفت : بخشی از این فضاها می‌توانند از سلطه خودرو خارج شوند و به محیط‌هایی برای حرکت ، بازی و حضور اجتماعی کودکان و دیگر شهروندان تبدیل شوند . در چنین نگاهی ، کوچه فقط مسیر عبور وسیله نقلیه نیست و می‌تواند بخشی از فضای زندگی محله باشد .
وی افزود : اگر کودک برای رسیدن به همان فضای بازی ناچار باشد از پیاده‌روهای نامناسب ، خیابان‌های پرتردد و مسیرهای ناامن عبور کند ، مسئله اصلی همچنان پابرجاست . بنابراین باید شبکه‌ای از مسیرهای امن و پیاده در مقیاس محله شکل بگیرد .
سعیدنیا بر ضرورت بازنگری در نحوه استفاده از برخی خیابان‌ها و کوچه‌های فرعی تأکید کرد و گفت : بخشی از این فضاها می‌توانند از سلطه خودرو خارج شوند و به محیط‌هایی برای حرکت ، بازی و حضور اجتماعی کودکان و دیگر شهروندان تبدیل شوند . در چنین نگاهی ، کوچه فقط مسیر عبور وسیله نقلیه نیست و می‌تواند بخشی از فضای زندگی محله باشد .
شهر را مردم می‌سازند و مردم باید در آن نقش داشته باشند
وی در بخش دیگری از سخنان خود ، مشارکت شهروندان را یکی از ارکان اداره مطلوب شهر دانست و با اشاره به نظریه «تولید فضا» گفت : شهر و فضاهای آن حاصل فعالیت گروه‌های مختلف جامعه است و به همین دلیل ، شهروندان نیز باید در نحوه اداره و تصمیم‌گیری درباره محیط زندگی خود نقش داشته باشند .
سعیدنیا با اشاره به مفهوم «کنش ارتباطی» افزود : اداره شهر بدون ارتباط مؤثر میان مردم، ساکنان محلات و مدیران شهری امکان‌پذیر نیست . نمی‌توان شهر را صرفاً از طریق ساختارهای اداری مدیریت کرد و انتظار داشت نیازهای واقعی ساکنان به‌درستی شناخته شود .
وی تشکیل ساختارهای محله‌محور و مشارکت مستقیم ساکنان را راهی برای نزدیک‌کردن تصمیم‌های شهری به زندگی روزمره مردم دانست و تأکید کرد : درباره موضوعاتی مانند پیاده‌راه شدن یک کوچه یا اختصاص بخشی از فضای محله به بازی کودکان ، صدای کسانی که هر روز از آن فضا استفاده می‌کنند باید شنیده شود .
سعیدنیا با اشاره به مفهوم «کنش ارتباطی» افزود : اداره شهر بدون ارتباط مؤثر میان مردم، ساکنان محلات و مدیران شهری امکان‌پذیر نیست . نمی‌توان شهر را صرفاً از طریق ساختارهای اداری مدیریت کرد و انتظار داشت نیازهای واقعی ساکنان به‌درستی شناخته شود .
وی تشکیل ساختارهای محله‌محور و مشارکت مستقیم ساکنان را راهی برای نزدیک‌کردن تصمیم‌های شهری به زندگی روزمره مردم دانست و تأکید کرد : درباره موضوعاتی مانند پیاده‌راه شدن یک کوچه یا اختصاص بخشی از فضای محله به بازی کودکان ، صدای کسانی که هر روز از آن فضا استفاده می‌کنند باید شنیده شود .
شهروندی را باید آموخت
سعیدنیا «یادگیری اجتماعی» را بخش دیگری از مسیر اصلاح شهر دانست و گفت : جامعه باید همکاری ، فعالیت داوطلبانه ، مشارکت در اداره محیط زندگی و مطالبه‌گری را یاد بگیرد . شهروندان باید بدانند چگونه در تصمیم‌های مربوط به شهر مشارکت کنند و چگونه نسبت به کیفیت مدیریت محیط زندگی خود حساس باشند .
وی افزود : این یادگیری می‌تواند از کودکی آغاز شود . کودکان و نوجوانان اگر از همان سال‌های نخست با مشارکت ، مسئولیت اجتماعی و مراقبت از محیط زندگی آشنا شوند ، در آینده نیز شهر را مسئله‌ای جدا از زندگی خود نخواهند دانست .
به گفته وی ، فعالیت‌های داوطلبانه و آموزش مسئولیت‌پذیری اجتماعی می‌تواند بخشی از این فرایند باشد ؛ تجربه‌ای که در آن کودک تنها دریافت‌کننده خدمات شهری نیست ، بلکه به‌تدریج یاد می‌گیرد در بهبود محیط پیرامون خود نیز سهم داشته باشد .
وی افزود : این یادگیری می‌تواند از کودکی آغاز شود . کودکان و نوجوانان اگر از همان سال‌های نخست با مشارکت ، مسئولیت اجتماعی و مراقبت از محیط زندگی آشنا شوند ، در آینده نیز شهر را مسئله‌ای جدا از زندگی خود نخواهند دانست .
به گفته وی ، فعالیت‌های داوطلبانه و آموزش مسئولیت‌پذیری اجتماعی می‌تواند بخشی از این فرایند باشد ؛ تجربه‌ای که در آن کودک تنها دریافت‌کننده خدمات شهری نیست ، بلکه به‌تدریج یاد می‌گیرد در بهبود محیط پیرامون خود نیز سهم داشته باشد .
امنیت کودک ، معیار سنجش کیفیت شهر
شهر کودک‌پذیر را نمی‌توان تنها با تعداد پارک‌ها و زمین‌های بازی سنجید . کیفیت چنین شهری از جایی آغاز می‌شود که کودک بتواند از خانه بیرون بیاید ، در پیاده‌رویی ایمن حرکت کند ، از خیابان عبور کند ، محله خود را بشناسد و بدون آنکه خودرو و موانع شهری حق حضور او را محدود کنند ، بخشی از زندگی روزمره شهر باشد .
از این منظر ، مناسب‌سازی شهر برای کودکان یک مطالبه جداگانه و محدود به یک گروه سنی نیست . همان پیاده‌رویی که برای کودک امن می‌شود ، حرکت سالمند و فرد دارای معلولیت را نیز آسان‌تر می‌کند و همان کوچه‌ای که از سلطه خودرو خارج می‌شود ، می‌تواند فرصت بیشتری برای ارتباط همسایگان و زندگی اجتماعی فراهم کند . در نهایت ، شهری که آسیب‌پذیرترین شهروندانش در آن امکان حضور مستقل و امن داشته باشند، یک گام به شهری انسانی‌تر برای همه نزدیک‌تر شده است .
از این منظر ، مناسب‌سازی شهر برای کودکان یک مطالبه جداگانه و محدود به یک گروه سنی نیست . همان پیاده‌رویی که برای کودک امن می‌شود ، حرکت سالمند و فرد دارای معلولیت را نیز آسان‌تر می‌کند و همان کوچه‌ای که از سلطه خودرو خارج می‌شود ، می‌تواند فرصت بیشتری برای ارتباط همسایگان و زندگی اجتماعی فراهم کند . در نهایت ، شهری که آسیب‌پذیرترین شهروندانش در آن امکان حضور مستقل و امن داشته باشند، یک گام به شهری انسانی‌تر برای همه نزدیک‌تر شده است .
