رشد شتابان شهرنشینی ، تغییرات اقلیمی و فشار فزاینده بر زیرساخت‌ها ، مسئله مسکن را از تأمین یک سرپناه فراتر برده و به یکی از چالش‌های اساسی حکمرانی شهری تبدیل کرده است . در جهانی که بیش از سه میلیارد نفر از مسکن مناسب محروم‌اند و در ایران حدود ۷۸ درصد جمعیت در مناطق شهری زندگی می‌کنند ، آینده سکونتگاه‌ها بیش از هر زمان دیگری به بازنگری در سیاست‌های توسعه ، تقویت تاب‌آوری زیرساخت‌ها و مشارکت جوامع محلی گره خورده است ؛ ضرورت‌هایی که سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در تهران، در مراسم روز جهانی اسکان بشر بر آن‌ها تأکید کرد .
به گزارش پرتال بازآفرینی شهری ، افشین کلانتری ، سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در تهران ، در مراسم روز جهانی اسکان بشر ۲۰۲۶ که در وزارت راه و شهرسازی برگزار شد ، با اشاره به شعار امسال این مناسبت با عنوان «مسکن مناسب برای همه» ، برخورداری از مسکن را یکی از بنیادی‌ترین نیازهای انسانی و از ارکان اصلی توسعه پایدار شهری دانست .
وی با بیان اینکه روز جهانی اسکان بشر فرصتی برای تأمل در چالش‌های پیش روی شهرها و سکونتگاه‌های انسانی و تجدید تعهد نسبت به فراهم‌سازی شرایط زندگی بهتر ، ایمن‌تر و پایدارتر است ، اظهار کرد : مسکن مناسب تنها یک سازه فیزیکی نیست ، بلکه فضایی است که کودکان در آن رشد می‌کنند ، خانواده‌ها احساس امنیت می‌یابند و افراد معیشت و آینده خود را شکل می‌دهند .
کلانتری با اشاره به ابعاد جهانی بحران مسکن افزود : بر اساس گزارش‌های موجود، بیش از سه میلیارد نفر در جهان از مسکن مناسب محروم‌اند و بیش از یک میلیارد نفر در سکونتگاه‌های غیررسمی زندگی می‌کنند ؛ آماری که ضرورت تدوین سیاست‌های اثربخش ، تقویت مشارکت‌ها و تداوم سرمایه‌گذاری برای بهبود شرایط زندگی را آشکار می‌سازد .
وی تأکید کرد : اهمیت این موضوع موجب شده است که مسکن در کانون برنامه راهبردی برنامه اسکان بشر ملل متحد برای دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۹ قرار گیرد .
به گزارش پرتال بازآفرینی شهری ، افشین کلانتری ، سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در تهران ، در مراسم روز جهانی اسکان بشر ۲۰۲۶ که در وزارت راه و شهرسازی برگزار شد ، با اشاره به شعار امسال این مناسبت با عنوان «مسکن مناسب برای همه» ، برخورداری از مسکن را یکی از بنیادی‌ترین نیازهای انسانی و از ارکان اصلی توسعه پایدار شهری دانست .
وی با بیان اینکه روز جهانی اسکان بشر فرصتی برای تأمل در چالش‌های پیش روی شهرها و سکونتگاه‌های انسانی و تجدید تعهد نسبت به فراهم‌سازی شرایط زندگی بهتر ، ایمن‌تر و پایدارتر است ، اظهار کرد : مسکن مناسب تنها یک سازه فیزیکی نیست ، بلکه فضایی است که کودکان در آن رشد می‌کنند ، خانواده‌ها احساس امنیت می‌یابند و افراد معیشت و آینده خود را شکل می‌دهند .
کلانتری با اشاره به ابعاد جهانی بحران مسکن افزود : بر اساس گزارش‌های موجود، بیش از سه میلیارد نفر در جهان از مسکن مناسب محروم‌اند و بیش از یک میلیارد نفر در سکونتگاه‌های غیررسمی زندگی می‌کنند ؛ آماری که ضرورت تدوین سیاست‌های اثربخش ، تقویت مشارکت‌ها و تداوم سرمایه‌گذاری برای بهبود شرایط زندگی را آشکار می‌سازد .
وی تأکید کرد : اهمیت این موضوع موجب شده است که مسکن در کانون برنامه راهبردی برنامه اسکان بشر ملل متحد برای دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۹ قرار گیرد .
شهرنشینی شتابان در تلاقی بحران مسکن و مخاطرات اقلیمی
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در تهران با اشاره به تحولات جمعیتی ایران گفت : رشد سریع شهرنشینی در دهه‌های گذشته موجب شده است که اکنون حدود ۷۸ درصد جمعیت کشور در مناطق شهری سکونت داشته باشند ؛ روندی که ضرورت برنامه‌ریزی فضایی متناسب و هماهنگ‌سازی توسعه شهری با شرایط محیطی را بیش از پیش برجسته کرده است .
وی افزود : با وجود اقدامات گسترده انجام‌شده در حوزه توسعه شهری ، افزایش جمعیت شهرنشین فشار فزاینده‌ای بر تأمین مسکن ، زیرساخت‌ها و خدمات شهری وارد کرده است .
کلانتری تغییرات اقلیمی ، تنش آبی ، خشکسالی ، فرونشست زمین و افزایش دما را از عوامل تشدیدکننده این چالش‌ها برشمرد و تأکید کرد که مجموعه این مخاطرات ، ضرورت توجه به تاب‌آوری و پایداری سکونتگاه‌های انسانی را دوچندان کرده است .
وی همچنین با اشاره به پیامدهای جنگ بر شهرها و روستاها اظهار کرد : آسیب به مسکن و زیرساخت‌های حیاتی ، از جمله مدارس ، تأسیسات آب و شبکه‌های حمل‌ونقل ، علاوه بر تلفات انسانی ، زندگی خانواده‌های بسیاری را مختل کرده و دسترسی آنان به سرپناه مناسب و خدمات اساسی را تحت تأثیر قرار داده است .
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در تهران، اتخاذ رویکردی یکپارچه در حکمرانی شهری را از ضرورت‌های مواجهه با این شرایط دانست و گفت : بهره‌گیری از چارچوب‌های ملی ، از جمله برنامه هفتم توسعه ، سیاست‌های مرتبط با مسکن ، بازآفرینی شهری و سکونتگاه‌های غیررسمی ، ضوابط معماری و شهرسازی و همچنین تجربیات بین‌المللی، می‌تواند زمینه بهبود شرایط زندگی در مناطق شهری و روستایی را فراهم کند .
وی افزود : با وجود اقدامات گسترده انجام‌شده در حوزه توسعه شهری ، افزایش جمعیت شهرنشین فشار فزاینده‌ای بر تأمین مسکن ، زیرساخت‌ها و خدمات شهری وارد کرده است .
کلانتری تغییرات اقلیمی ، تنش آبی ، خشکسالی ، فرونشست زمین و افزایش دما را از عوامل تشدیدکننده این چالش‌ها برشمرد و تأکید کرد که مجموعه این مخاطرات ، ضرورت توجه به تاب‌آوری و پایداری سکونتگاه‌های انسانی را دوچندان کرده است .
وی همچنین با اشاره به پیامدهای جنگ بر شهرها و روستاها اظهار کرد : آسیب به مسکن و زیرساخت‌های حیاتی ، از جمله مدارس ، تأسیسات آب و شبکه‌های حمل‌ونقل ، علاوه بر تلفات انسانی ، زندگی خانواده‌های بسیاری را مختل کرده و دسترسی آنان به سرپناه مناسب و خدمات اساسی را تحت تأثیر قرار داده است .
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در تهران، اتخاذ رویکردی یکپارچه در حکمرانی شهری را از ضرورت‌های مواجهه با این شرایط دانست و گفت : بهره‌گیری از چارچوب‌های ملی ، از جمله برنامه هفتم توسعه ، سیاست‌های مرتبط با مسکن ، بازآفرینی شهری و سکونتگاه‌های غیررسمی ، ضوابط معماری و شهرسازی و همچنین تجربیات بین‌المللی، می‌تواند زمینه بهبود شرایط زندگی در مناطق شهری و روستایی را فراهم کند .
از سیاست ملی شهری تا تاب‌آوری زیرساخت‌های حیاتی
کلانتری در بخش دیگری از سخنان خود به سابقه همکاری دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در ایران با وزارت راه و شهرسازی اشاره کرد و گفت : این دفتر در چارچوب تفاهم‌نامه‌های موجود ، مجموعه‌ای از اقدامات مشترک را با هدف کمک به ایجاد شهرها و سکونتگاه‌های انسانی پایدارتر دنبال کرده است .
وی تدوین سیاست ملی شهری ایران در فاصله سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲ میلادی با همکاری معاونت شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی را یکی از نقاط عطف این همکاری‌ها عنوان کرد .
به گفته وی ، این فرآیند چارچوبی برای سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی شهری فراهم کرده که با اولویت‌های ملی و اصول بین‌المللی همسو است و موضوعاتی همچون تأمین مسکن مناسب ، ارتقای سکونتگاه‌های غیررسمی و توسعه یکپارچه شهری را در بر می‌گیرد .
کلانتری تأکید کرد : پیگیری اجرای مؤثر سیاست ملی شهری همچنان فرصتی ارزشمند برای تقویت همکاری‌های مشترک و حرکت به سمت تحقق اهداف توسعه پایدار شهری به شمار می‌رود .
وی با اشاره به اقدامات اجرایی و تخصصی دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در ایران افزود : در کنار همکاری‌های سیاست‌گذاری ، فعالیت‌هایی در زمینه تبادل دانش فنی حوزه مسکن ، تقویت تاب‌آوری زیرساخت‌های حیاتی و کاهش آسیب‌پذیری سکونتگاه‌های انسانی نیز انجام شده است .
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در تهران ، پروژه‌های مرتبط با ارتقای تاب‌آوری بیمارستان‌ها ، طرح «سایه خشک» و اقدامات مربوط به افزایش ایمنی و تاب‌آوری زیرساخت‌های آموزشی و مدارس را از نمونه‌های این همکاری‌ها برشمرد .
وی توضیح داد : این ابتکارات علاوه بر نتایج اجرایی ، به توسعه ظرفیت‌های فنی ، ارتقا استانداردها و دستورالعمل‌های تخصصی، بهبود رویکردهای مدیریت زیرساخت‌های تاب‌آور در برابر سوانح و بررسی فناوری‌های هشدار سریع و ارزیابی سریع خسارات ناشی از مخاطرات طبیعی کمک کرده‌اند .
کلانتری همچنین اقدامات اقلیمی و توسعه زیرساخت‌های سازگار با محیط زیست را از دیگر زمینه‌های مهم همکاری دانست و با اشاره به ابتکارات مرتبط با انرژی‌های تجدیدپذیر اظهار کرد : بهره‌گیری از راهکارهای انرژی پاک برای تأسیسات حیاتی مانند مدارس و بیمارستان‌ها ، اهمیت ادغام تاب‌آوری اقلیمی و پایداری محیطی در توسعه زیرساخت‌ها و فرآیند بازسازی پس از بحران را نشان می‌دهد .
وی تدوین سیاست ملی شهری ایران در فاصله سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲ میلادی با همکاری معاونت شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی را یکی از نقاط عطف این همکاری‌ها عنوان کرد .
به گفته وی ، این فرآیند چارچوبی برای سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی شهری فراهم کرده که با اولویت‌های ملی و اصول بین‌المللی همسو است و موضوعاتی همچون تأمین مسکن مناسب ، ارتقای سکونتگاه‌های غیررسمی و توسعه یکپارچه شهری را در بر می‌گیرد .
کلانتری تأکید کرد : پیگیری اجرای مؤثر سیاست ملی شهری همچنان فرصتی ارزشمند برای تقویت همکاری‌های مشترک و حرکت به سمت تحقق اهداف توسعه پایدار شهری به شمار می‌رود .
وی با اشاره به اقدامات اجرایی و تخصصی دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در ایران افزود : در کنار همکاری‌های سیاست‌گذاری ، فعالیت‌هایی در زمینه تبادل دانش فنی حوزه مسکن ، تقویت تاب‌آوری زیرساخت‌های حیاتی و کاهش آسیب‌پذیری سکونتگاه‌های انسانی نیز انجام شده است .
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در تهران ، پروژه‌های مرتبط با ارتقای تاب‌آوری بیمارستان‌ها ، طرح «سایه خشک» و اقدامات مربوط به افزایش ایمنی و تاب‌آوری زیرساخت‌های آموزشی و مدارس را از نمونه‌های این همکاری‌ها برشمرد .
وی توضیح داد : این ابتکارات علاوه بر نتایج اجرایی ، به توسعه ظرفیت‌های فنی ، ارتقا استانداردها و دستورالعمل‌های تخصصی، بهبود رویکردهای مدیریت زیرساخت‌های تاب‌آور در برابر سوانح و بررسی فناوری‌های هشدار سریع و ارزیابی سریع خسارات ناشی از مخاطرات طبیعی کمک کرده‌اند .
کلانتری همچنین اقدامات اقلیمی و توسعه زیرساخت‌های سازگار با محیط زیست را از دیگر زمینه‌های مهم همکاری دانست و با اشاره به ابتکارات مرتبط با انرژی‌های تجدیدپذیر اظهار کرد : بهره‌گیری از راهکارهای انرژی پاک برای تأسیسات حیاتی مانند مدارس و بیمارستان‌ها ، اهمیت ادغام تاب‌آوری اقلیمی و پایداری محیطی در توسعه زیرساخت‌ها و فرآیند بازسازی پس از بحران را نشان می‌دهد .
توسعه پایدار شهری بدون مشارکت جوامع محلی محقق نمی‌شود
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در تهران در ادامه ، مشارکت و توانمندسازی جوامع محلی را یکی از ارکان اساسی توسعه پایدار شهری دانست و تأکید کرد: دستیابی به توسعه پایدار بدون مشارکت معنادار مردمی که زندگی آنان مستقیماً از تصمیمات مربوط به برنامه‌ریزی و اجرای طرح‌ها تأثیر می‌پذیرد، امکان‌پذیر نیست .
وی با اشاره به تجربیات حاصل از پروژه «سایه خشک» و تدوین سیاست ملی شهری ایران اظهار کرد : این تجربه‌ها اهمیت پیوند دادن برنامه‌ریزی و اقدامات شهری با اولویت‌ها ، دانش بومی و ظرفیت‌های جوامع محلی را نشان داده‌اند .
کلانتری افزود : رویکرد مشارکتی در ادامه فعالیت‌ها و پروژه‌های دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد نیز جایگاه مهمی خواهد داشت ؛ زیرا اثربخشی سیاست‌ها و برنامه‌های توسعه شهری به میزان انطباق آن‌ها با نیازهای واقعی ساکنان و مشارکت آنان در فرآیند تصمیم‌گیری و اجرا وابسته است .
وی با تأکید بر تداوم همکاری با وزارت راه و شهرسازی به‌عنوان شریک ملی این برنامه در ایران ، ابراز امیدواری کرد که گسترش تعاملات در حوزه‌های مورد توافق بتواند زمینه تثبیت دستاوردهای گذشته و پاسخگویی به اولویت‌های نوظهور کشور را فراهم سازد .
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در تهران در پایان ، از همکاری وزارت راه و شهرسازی ، وزارت امور خارجه ، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی و سایر نهادها و کارگزاری‌های سازمان ملل متحد در ایران قدردانی کرد و تداوم این مشارکت‌ها را برای پیشبرد برنامه‌های مشترک ضروری دانست .
وی با اشاره به اهمیت همکاری‌های فنی ، نهادی و اجرایی ، ابراز امیدواری کرد که با تقویت تعاملات مشترک، مسیر تأمین مسکن مناسب و ایجاد شهرها و سکونتگاه‌های انسانی فراگیر ، ایمن ، تاب‌آور و پایدار هموارتر شود .
برآیند سخنان کلانتری نشان می‌دهد که پاسخ به چالش‌های سکونت در جهان امروز ، صرفاً در افزایش ساخت‌وساز خلاصه نمی‌شود ؛ بلکه نیازمند نگاهی یکپارچه به سیاست‌گذاری مسکن ، بازآفرینی شهری ، مدیریت مخاطرات اقلیمی ، تاب‌آوری زیرساخت‌ها و مشارکت واقعی شهروندان است . در چنین رویکردی ، کیفیت سکونت و امنیت زندگی انسان‌ها به‌اندازه توسعه کالبدی شهرها اهمیت می‌یابد و آینده شهرها بیش از هر چیز به توانایی نظام برنامه‌ریزی در پاسخگویی به این نیازهای به‌هم‌پیوسته وابسته خواهد بود .
وی با اشاره به تجربیات حاصل از پروژه «سایه خشک» و تدوین سیاست ملی شهری ایران اظهار کرد : این تجربه‌ها اهمیت پیوند دادن برنامه‌ریزی و اقدامات شهری با اولویت‌ها ، دانش بومی و ظرفیت‌های جوامع محلی را نشان داده‌اند .
کلانتری افزود : رویکرد مشارکتی در ادامه فعالیت‌ها و پروژه‌های دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد نیز جایگاه مهمی خواهد داشت ؛ زیرا اثربخشی سیاست‌ها و برنامه‌های توسعه شهری به میزان انطباق آن‌ها با نیازهای واقعی ساکنان و مشارکت آنان در فرآیند تصمیم‌گیری و اجرا وابسته است .
وی با تأکید بر تداوم همکاری با وزارت راه و شهرسازی به‌عنوان شریک ملی این برنامه در ایران ، ابراز امیدواری کرد که گسترش تعاملات در حوزه‌های مورد توافق بتواند زمینه تثبیت دستاوردهای گذشته و پاسخگویی به اولویت‌های نوظهور کشور را فراهم سازد .
سرپرست دفتر برنامه اسکان بشر ملل متحد در تهران در پایان ، از همکاری وزارت راه و شهرسازی ، وزارت امور خارجه ، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی و سایر نهادها و کارگزاری‌های سازمان ملل متحد در ایران قدردانی کرد و تداوم این مشارکت‌ها را برای پیشبرد برنامه‌های مشترک ضروری دانست .
وی با اشاره به اهمیت همکاری‌های فنی ، نهادی و اجرایی ، ابراز امیدواری کرد که با تقویت تعاملات مشترک، مسیر تأمین مسکن مناسب و ایجاد شهرها و سکونتگاه‌های انسانی فراگیر ، ایمن ، تاب‌آور و پایدار هموارتر شود .
برآیند سخنان کلانتری نشان می‌دهد که پاسخ به چالش‌های سکونت در جهان امروز ، صرفاً در افزایش ساخت‌وساز خلاصه نمی‌شود ؛ بلکه نیازمند نگاهی یکپارچه به سیاست‌گذاری مسکن ، بازآفرینی شهری ، مدیریت مخاطرات اقلیمی ، تاب‌آوری زیرساخت‌ها و مشارکت واقعی شهروندان است . در چنین رویکردی ، کیفیت سکونت و امنیت زندگی انسان‌ها به‌اندازه توسعه کالبدی شهرها اهمیت می‌یابد و آینده شهرها بیش از هر چیز به توانایی نظام برنامه‌ریزی در پاسخگویی به این نیازهای به‌هم‌پیوسته وابسته خواهد بود .
