ساختن خانه ، لزوماً به معنای فراهم‌کردن شرایط زندگی نیست . شهری که ساختمان‌هایش افزایش می‌یابند ، اما ساکنان آن از خدمات آموزشی ، زیرساخت‌های ضروری ، امنیت سکونت و پیوندهای اجتماعی محروم می‌مانند ، هنوز تا تحقق مفهوم سکونتگاه شایسته فاصله دارد .
فرزانه صادق ، وزیر راه و شهرسازی ، در مراسم روز جهانی اسکان بشر با تأکید بر ضرورت تغییر این معادله در سیاست‌گذاری مسکن ، از تلاش دولت چهاردهم برای عبور از تولید صرف واحدهای مسکونی به تأمین سکونتگاه‌های برخوردار از خدمات و متناسب با نیازهای واقعی جامعه خبر داد ؛ رویکردی که در آن بازسازی پس از جنگ نیز فراتر از احیای ساختمان‌ها ، با بازتوانی اجتماعی ، تاب‌آوری شهری و صیانت از کرامت انسانی پیوند می‌خورد .
به گزارش پرتال بازآفرینی شهری ، فرزانه صادق ، وزیر راه و شهرسازی ، در مراسم روز جهانی اسکان بشر ، با اشاره به ضرورت بازخوانی نسبت انسان با محیط سکونت و حقوق بنیادین زندگی جمعی ، اظهار کرد : مفهوم مسکن مناسب را نمی‌توان به یک ساختار کالبدی ، مجموعه‌ای از مصالح ساختمانی یا متراژ مشخصی در محاسبات عمرانی محدود کرد .
وی با بیان اینکه مناسب‌بودن مسکن مفهومی ثابت و پایان‌یافته نیست ، افزود : این مفهوم باید متناسب با دگرگونی‌های زندگی انسان، شرایط اقتصادی ، تحولات اجتماعی و مخاطرات طبیعی و انسان‌ساخته مورد بازنگری قرار گیرد .
وزیر راه و شهرسازی توضیح داد که ممکن است یک ساختمان در شرایط عادی از استانداردهای قابل‌قبولی برخوردار باشد ، اما در هنگام جنگ یا وقوع سوانح ، به دلیل اختلال در دسترسی‌ها، قطع خدمات ضروری ، دشواری امدادرسانی و آسیب‌دیدن پیوندهای اجتماعی ، کارکرد خود را به‌عنوان سرپناهی امن از دست بدهد .
صادق تأکید کرد : در چنین شرایطی، سنجش کیفیت مسکن تنها بر پایه استحکام سازه و ویژگی‌های فیزیکی آن کافی نیست و باید توانایی سکونتگاه در حفظ امنیت ، تأمین نیازهای ضروری و استمرار زندگی ساکنان نیز مورد توجه قرار گیرد .
به گزارش پرتال بازآفرینی شهری ، فرزانه صادق ، وزیر راه و شهرسازی ، در مراسم روز جهانی اسکان بشر ، با اشاره به ضرورت بازخوانی نسبت انسان با محیط سکونت و حقوق بنیادین زندگی جمعی ، اظهار کرد : مفهوم مسکن مناسب را نمی‌توان به یک ساختار کالبدی ، مجموعه‌ای از مصالح ساختمانی یا متراژ مشخصی در محاسبات عمرانی محدود کرد .
وی با بیان اینکه مناسب‌بودن مسکن مفهومی ثابت و پایان‌یافته نیست ، افزود : این مفهوم باید متناسب با دگرگونی‌های زندگی انسان، شرایط اقتصادی ، تحولات اجتماعی و مخاطرات طبیعی و انسان‌ساخته مورد بازنگری قرار گیرد .
وزیر راه و شهرسازی توضیح داد که ممکن است یک ساختمان در شرایط عادی از استانداردهای قابل‌قبولی برخوردار باشد ، اما در هنگام جنگ یا وقوع سوانح ، به دلیل اختلال در دسترسی‌ها، قطع خدمات ضروری ، دشواری امدادرسانی و آسیب‌دیدن پیوندهای اجتماعی ، کارکرد خود را به‌عنوان سرپناهی امن از دست بدهد .
صادق تأکید کرد : در چنین شرایطی، سنجش کیفیت مسکن تنها بر پایه استحکام سازه و ویژگی‌های فیزیکی آن کافی نیست و باید توانایی سکونتگاه در حفظ امنیت ، تأمین نیازهای ضروری و استمرار زندگی ساکنان نیز مورد توجه قرار گیرد .
از تولید واحد مسکونی تا تأمین سکونتگاه شایسته
وزیر راه و شهرسازی با اشاره به شاخص‌های هفت‌گانه سازمان ملل متحد برای مسکن مناسب ، اظهار کرد : امنیت حقوقی تصرف ، برخورداری از خدمات و زیرساخت‌های ضروری ، استطاعت‌پذیری ، قابلیت سکونت ، دسترس‌پذیری ، مکان‌یابی مناسب و تناسب فرهنگی ، از ابعاد اصلی تحقق حق مسکن به شمار می‌روند .
وی با تأکید بر اینکه این شاخص‌ها باید در فرآیند سیاست‌گذاری و اجرای طرح‌های مسکن مورد توجه قرار گیرند ، گفت : تجربه طرح‌های حمایتی گذشته ، از جمله مسکن مهر، نشان داده است که جدایی ساخت‌وساز از خدمات زیستی ، آموزشی ، رفاهی و زیرساخت‌های سکونتگاهی می‌تواند به شکل‌گیری شهرک‌هایی با کارکرد عمدتاً خوابگاهی منجر شود .
صادق افزود : چنین سکونتگاه‌هایی ، به‌جای آنکه بستری برای آرامش و ارتقای کیفیت زندگی باشند، ممکن است زمینه‌ساز انزوای اجتماعی و فرسایش روابط انسانی شوند .
وی با اشاره به جهت‌گیری دولت چهاردهم در حوزه مسکن تصریح کرد : تلاش بر این است که سیاست‌گذاری از تولید صرف یک واحد مسکونی به سمت تأمین سکونتگاه‌های شایسته ، برخوردار از خدمات و متناسب با نیازهای واقعی جامعه تغییر کند .
وزیر راه و شهرسازی ، پیوند توسعه کالبدی با خدمات عمومی را یکی از محورهای این تغییر رویکرد دانست و از آغاز احداث حداقل ۲۰۰ مدرسه با بیش از دو هزار کلاس درس در کنار طرح‌های ساخت مسکن خبر داد .
به گفته وی ، هدف از این اقدام آن است که توسعه سکونتگاه‌های جدید ، صرفاً به افزایش تعداد واحدهای مسکونی محدود نماند و زیرساخت‌های مورد نیاز زندگی خانوارها نیز هم‌زمان تأمین شود .
وی با تأکید بر اینکه این شاخص‌ها باید در فرآیند سیاست‌گذاری و اجرای طرح‌های مسکن مورد توجه قرار گیرند ، گفت : تجربه طرح‌های حمایتی گذشته ، از جمله مسکن مهر، نشان داده است که جدایی ساخت‌وساز از خدمات زیستی ، آموزشی ، رفاهی و زیرساخت‌های سکونتگاهی می‌تواند به شکل‌گیری شهرک‌هایی با کارکرد عمدتاً خوابگاهی منجر شود .
صادق افزود : چنین سکونتگاه‌هایی ، به‌جای آنکه بستری برای آرامش و ارتقای کیفیت زندگی باشند، ممکن است زمینه‌ساز انزوای اجتماعی و فرسایش روابط انسانی شوند .
وی با اشاره به جهت‌گیری دولت چهاردهم در حوزه مسکن تصریح کرد : تلاش بر این است که سیاست‌گذاری از تولید صرف یک واحد مسکونی به سمت تأمین سکونتگاه‌های شایسته ، برخوردار از خدمات و متناسب با نیازهای واقعی جامعه تغییر کند .
وزیر راه و شهرسازی ، پیوند توسعه کالبدی با خدمات عمومی را یکی از محورهای این تغییر رویکرد دانست و از آغاز احداث حداقل ۲۰۰ مدرسه با بیش از دو هزار کلاس درس در کنار طرح‌های ساخت مسکن خبر داد .
به گفته وی ، هدف از این اقدام آن است که توسعه سکونتگاه‌های جدید ، صرفاً به افزایش تعداد واحدهای مسکونی محدود نماند و زیرساخت‌های مورد نیاز زندگی خانوارها نیز هم‌زمان تأمین شود .
ساماندهی سکونتگاه‌های خودساخته و توسعه الگوهای جدید تأمین مسکن
صادق در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع سکونتگاه‌های خودساخته پرداخت و با اشاره به انتقادهای مطرح شده درباره کاربرد اصطلاح «سکونتگاه غیررسمی» ، اظهار کرد : اگر چه این عنوان در ادبیات شهرسازی رایج شده است ، اما ضرورت دارد در مواجهه با این سکونتگاه‌ها، واقعیت زندگی ساکنان و حقوق سکونتی آنان مورد توجه قرار گیرد .
وی از ارائه لایحه ساماندهی اراضی تصرفی به مجلس شورای اسلامی خبر داد و گفت : هدف از این اقدام، پیگیری وضعیت سکونتگاه‌های خودساخته ، به‌رسمیت‌شناختن حقوق ساکنان ، فراهم‌کردن زمینه صدور اسناد مالکیت و ارتقای خدمات سکونتگاهی است .
وزیر راه و شهرسازی اعلام کرد که این رویکرد با هدف بازگرداندن آرامش و امنیت سکونت به بیش از نیم میلیون خانوار دنبال می‌شود .
صادق همچنین با اشاره به ضرورت تکمیل تعهدات طرح‌های پیشین مسکن ، از مسکن مهر تا طرح‌های حمایتی مبتنی بر واگذاری زمین ۹۹ ساله ، تأکید کرد : تلاش می‌شود با بازنگری در تجربه‌های گذشته و پیوند طرح‌های مسکن با خدمات م
وی از ارائه لایحه ساماندهی اراضی تصرفی به مجلس شورای اسلامی خبر داد و گفت : هدف از این اقدام، پیگیری وضعیت سکونتگاه‌های خودساخته ، به‌رسمیت‌شناختن حقوق ساکنان ، فراهم‌کردن زمینه صدور اسناد مالکیت و ارتقای خدمات سکونتگاهی است .
وزیر راه و شهرسازی اعلام کرد که این رویکرد با هدف بازگرداندن آرامش و امنیت سکونت به بیش از نیم میلیون خانوار دنبال می‌شود .
صادق همچنین با اشاره به ضرورت تکمیل تعهدات طرح‌های پیشین مسکن ، از مسکن مهر تا طرح‌های حمایتی مبتنی بر واگذاری زمین ۹۹ ساله ، تأکید کرد : تلاش می‌شود با بازنگری در تجربه‌های گذشته و پیوند طرح‌های مسکن با خدمات م
ورد نیاز، از تبدیل این مجموعه‌ها به سکونتگاه‌های منزوی جلوگیری شود .
وی در ادامه ، تنوع‌بخشی به شیوه‌های تأمین مسکن را از دیگر برنامه‌های دولت برشمرد و از اجرای طرح مسکن استیجاری «آشیان» برای زوج‌های جوان خبر داد . در این طرح ، دهک‌های درآمدی یک تا چهار و افراد تحت پوشش نهادهای حمایتی در اولویت قرار دارند .
صادق همچنین از توجه به ظرفیت شهرهای کوچک و روستاها برای تأمین زمین و احیای الگوی ساخت مسکن به دست مردم سخن گفت و این اقدامات را بخشی از تلاش برای پاسخ‌گویی به تفاوت نیازها و توان اقتصادی خانوارها عنوان کرد .
وی در ادامه ، تنوع‌بخشی به شیوه‌های تأمین مسکن را از دیگر برنامه‌های دولت برشمرد و از اجرای طرح مسکن استیجاری «آشیان» برای زوج‌های جوان خبر داد . در این طرح ، دهک‌های درآمدی یک تا چهار و افراد تحت پوشش نهادهای حمایتی در اولویت قرار دارند .
صادق همچنین از توجه به ظرفیت شهرهای کوچک و روستاها برای تأمین زمین و احیای الگوی ساخت مسکن به دست مردم سخن گفت و این اقدامات را بخشی از تلاش برای پاسخ‌گویی به تفاوت نیازها و توان اقتصادی خانوارها عنوان کرد .
بازسازی بهتر از پیش ؛ عبور از ترمیم ساختمان‌ها به بازتوانی سکونتگاه‌ها
وزیر راه و شهرسازی در بخش دیگری از سخنرانی خود ، به پیامدهای جنگ و ضرورت بازنگری در الگوهای بازسازی سکونتگاه‌های آسیب‌دیده پرداخت .
وی با اشاره به تجربه بازسازی پس از جنگ ۱۲روزه اظهار کرد : اقدامات انجام‌شده عمدتاً شامل تعمیر، مقاوم‌سازی و بهسازی سازه‌ای بوده و نوسازی کامل ، کمتر از ۱۰ درصد موارد را تشکیل داده است .
صادق همچنین اعلام کرد که بیش از ۴۰۰ نقطه شهری و روستایی هدف حملات قرار گرفته‌اند و این وضعیت ، ضرورت توجه به رویکرد «بازسازی بهتر از پیش» را برجسته کرده است .
وی با اشاره به آسیب‌دیدن زیرساخت‌های حیاتی و فضاهای عمومی شهری در جریان جنگ گفت : تخریب سکونتگاه‌ها تنها به از میان رفتن ساختمان‌های مسکونی محدود نمی‌شود ، بلکه می‌تواند شبکه دسترسی، خدمات شهری و فضاهایی را که محل شکل‌گیری روابط و همبستگی اجتماعی هستند ، نیز مختل کند .
وزیر راه و شهرسازی با تأکید بر ضرورت توجه هم‌زمان به بازسازی اضطراری و بازتوانی بلندمدت سکونتگاه‌ها ، اظهار کرد : در فرآیند بازسازی باید نظام دسترسی شهری و بین‌شهری ، زیرساخت‌های حمل‌ونقل ، شیوه‌های پایدار تأمین مالی و الگوهای اسکان انتقالی نیز مورد توجه قرار گیرند .
وی افزود : مسکن مناسب در شرایط بحران باید علاوه بر برخورداری از استحکام کالبدی ، امکان امدادرسانی اضطراری ، آواربرداری ، حفاظت از دارایی‌های باقی‌مانده و بازتوانی روانی و اجتماعی ساکنان را فراهم کند .
صادق همچنین بر ضرورت طراحی زنجیره‌ای پیوسته از اسکان اضطراری و انتقالی تا بازگشت به سکونت پایدار تأکید کرد و بازسازی‌پذیری و تاب‌آوری را از ویژگی‌های ضروری سکونتگاه‌های مناسب در برابر مخاطرات دانست .
به گفته وی ، معیار واقعی مناسب‌بودن مسکن ، تنها در شرایط آرامش و ثبات مشخص نمی‌شود ، بلکه توانایی آن برای حفاظت از جان انسان‌ها و استمرار زندگی در دشوارترین شرایط نیز اهمیت اساسی دارد .
وی با اشاره به تجربه بازسازی پس از جنگ ۱۲روزه اظهار کرد : اقدامات انجام‌شده عمدتاً شامل تعمیر، مقاوم‌سازی و بهسازی سازه‌ای بوده و نوسازی کامل ، کمتر از ۱۰ درصد موارد را تشکیل داده است .
صادق همچنین اعلام کرد که بیش از ۴۰۰ نقطه شهری و روستایی هدف حملات قرار گرفته‌اند و این وضعیت ، ضرورت توجه به رویکرد «بازسازی بهتر از پیش» را برجسته کرده است .
وی با اشاره به آسیب‌دیدن زیرساخت‌های حیاتی و فضاهای عمومی شهری در جریان جنگ گفت : تخریب سکونتگاه‌ها تنها به از میان رفتن ساختمان‌های مسکونی محدود نمی‌شود ، بلکه می‌تواند شبکه دسترسی، خدمات شهری و فضاهایی را که محل شکل‌گیری روابط و همبستگی اجتماعی هستند ، نیز مختل کند .
وزیر راه و شهرسازی با تأکید بر ضرورت توجه هم‌زمان به بازسازی اضطراری و بازتوانی بلندمدت سکونتگاه‌ها ، اظهار کرد : در فرآیند بازسازی باید نظام دسترسی شهری و بین‌شهری ، زیرساخت‌های حمل‌ونقل ، شیوه‌های پایدار تأمین مالی و الگوهای اسکان انتقالی نیز مورد توجه قرار گیرند .
وی افزود : مسکن مناسب در شرایط بحران باید علاوه بر برخورداری از استحکام کالبدی ، امکان امدادرسانی اضطراری ، آواربرداری ، حفاظت از دارایی‌های باقی‌مانده و بازتوانی روانی و اجتماعی ساکنان را فراهم کند .
صادق همچنین بر ضرورت طراحی زنجیره‌ای پیوسته از اسکان اضطراری و انتقالی تا بازگشت به سکونت پایدار تأکید کرد و بازسازی‌پذیری و تاب‌آوری را از ویژگی‌های ضروری سکونتگاه‌های مناسب در برابر مخاطرات دانست .
به گفته وی ، معیار واقعی مناسب‌بودن مسکن ، تنها در شرایط آرامش و ثبات مشخص نمی‌شود ، بلکه توانایی آن برای حفاظت از جان انسان‌ها و استمرار زندگی در دشوارترین شرایط نیز اهمیت اساسی دارد .
حق مسکن در برابر بحران‌های انسان‌ساخته
وزیر راه و شهرسازی در ادامه ، با اشاره به پیامدهای انسانی و شهری حملات نظامی ، تخریب خانه‌ها و زیرساخت‌های سکونتی را موضوعی مرتبط با حقوق بنیادین انسان‌ها دانست .
وی با طرح مفاهیمی همچون «خانه‌کشی» ، «شهرکشی» و «زیست‌بوم‌کشی» ، نسبت به پیامدهای گسترده حملات به فضاهای سکونتی و زیرساخت‌های زندگی شهری هشدار داد و خواستار توجه جدی‌تر نهادهای بین‌المللی به حفاظت از سکونتگاه‌ها در شرایط جنگی شد .
صادق با اشاره به حق مسکن مناسب در اسناد بین‌المللی اظهار کرد : هنگامی که خانه‌ای تخریب می‌شود ، مسئله تنها از میان رفتن دیوارها و سقف نیست ، بلکه امنیت سکونت، دارایی‌ها ، هویت مکانی و آرامش خانواده‌ها نیز آسیب می‌بیند .
وی با تأکید بر مسئولیت جامعه جهانی در قبال پیامدهای جنگ ، خواستار توجه به حقوق سکونتی و حق توسعه در چارچوب تعهدات بین‌المللی شد .
وزیر راه و شهرسازی در بخش پایانی سخنان خود ، با اشاره به شعارهای سالانه روز جهانی اسکان بشر و تلاش نهادهای بین‌المللی برای مواجهه با مخاطراتی مانند تغییرات اقلیمی ، زلزله و فرونشست زمین، پرسشی درباره جایگاه اخلاق در مواجهه با بحران‌های انسان‌ساخته مطرح کرد .
وی اظهار کرد : همان‌گونه که برای مقابله با تغییرات اقلیمی ، دستورالعمل‌ها و سازوکارهای بین‌المللی تدوین می‌شود ، باید درباره آنچه از آن به‌عنوان تغییرات هولناک اخلاقی در مناسبات جهانی یاد می‌شود نیز چاره‌اندیشی کرد .
صادق با اشاره به گزارش‌های مربوط به جان‌باختن غیرنظامیان ، دانش‌آموزان و ورزشکاران در جریان حملات نظامی ، بر ضرورت صیانت از حقوق بنیادین انسان‌ها ، از جمله حق آموزش ، برخورداری از خدمات عمومی ، امنیت و مسکن مناسب تأکید کرد .
وی همچنین با اشاره به تحولات غزه و ایران ، پیامدهای جنگ و تخریب سکونتگاه‌ها را موضوعی فراتر از مرزهای جغرافیایی دانست و خواستار همبستگی بیشتر جامعه جهانی برای حفاظت از زندگی انسان‌ها شد .
وزیر راه و شهرسازی در پایان تأکید کرد که تلاش‌های بین‌المللی برای ارتقا کیفیت اسکان بشر ، زمانی می‌تواند به نتایج پایدار منجر شود که در کنار تدوین استانداردها و اسناد حقوقی ، حفاظت از کرامت انسانی و امنیت زندگی مردم نیز در کانون توجه قرار گیرد .
وی با طرح مفاهیمی همچون «خانه‌کشی» ، «شهرکشی» و «زیست‌بوم‌کشی» ، نسبت به پیامدهای گسترده حملات به فضاهای سکونتی و زیرساخت‌های زندگی شهری هشدار داد و خواستار توجه جدی‌تر نهادهای بین‌المللی به حفاظت از سکونتگاه‌ها در شرایط جنگی شد .
صادق با اشاره به حق مسکن مناسب در اسناد بین‌المللی اظهار کرد : هنگامی که خانه‌ای تخریب می‌شود ، مسئله تنها از میان رفتن دیوارها و سقف نیست ، بلکه امنیت سکونت، دارایی‌ها ، هویت مکانی و آرامش خانواده‌ها نیز آسیب می‌بیند .
وی با تأکید بر مسئولیت جامعه جهانی در قبال پیامدهای جنگ ، خواستار توجه به حقوق سکونتی و حق توسعه در چارچوب تعهدات بین‌المللی شد .
وزیر راه و شهرسازی در بخش پایانی سخنان خود ، با اشاره به شعارهای سالانه روز جهانی اسکان بشر و تلاش نهادهای بین‌المللی برای مواجهه با مخاطراتی مانند تغییرات اقلیمی ، زلزله و فرونشست زمین، پرسشی درباره جایگاه اخلاق در مواجهه با بحران‌های انسان‌ساخته مطرح کرد .
وی اظهار کرد : همان‌گونه که برای مقابله با تغییرات اقلیمی ، دستورالعمل‌ها و سازوکارهای بین‌المللی تدوین می‌شود ، باید درباره آنچه از آن به‌عنوان تغییرات هولناک اخلاقی در مناسبات جهانی یاد می‌شود نیز چاره‌اندیشی کرد .
صادق با اشاره به گزارش‌های مربوط به جان‌باختن غیرنظامیان ، دانش‌آموزان و ورزشکاران در جریان حملات نظامی ، بر ضرورت صیانت از حقوق بنیادین انسان‌ها ، از جمله حق آموزش ، برخورداری از خدمات عمومی ، امنیت و مسکن مناسب تأکید کرد .
وی همچنین با اشاره به تحولات غزه و ایران ، پیامدهای جنگ و تخریب سکونتگاه‌ها را موضوعی فراتر از مرزهای جغرافیایی دانست و خواستار همبستگی بیشتر جامعه جهانی برای حفاظت از زندگی انسان‌ها شد .
وزیر راه و شهرسازی در پایان تأکید کرد که تلاش‌های بین‌المللی برای ارتقا کیفیت اسکان بشر ، زمانی می‌تواند به نتایج پایدار منجر شود که در کنار تدوین استانداردها و اسناد حقوقی ، حفاظت از کرامت انسانی و امنیت زندگی مردم نیز در کانون توجه قرار گیرد .
مجموعه محورهای مطرح‌شده در این سخنرانی ، تصویری از تغییر جهت مورد نظر در سیاست‌های مسکن و بازآفرینی شهری ارائه می‌دهد ؛ تغییری که در آن تعداد واحدهای ساخته شده ، تنها یکی از معیارهای ارزیابی عملکرد است و کیفیت سکونت ، دسترسی عادلانه به خدمات، امنیت حقوقی ، تاب‌آوری و پایداری اجتماعی نیز جایگاهی تعیین‌کننده پیدا می‌کنند .
بر این اساس ، تحقق سکونتگاه شایسته نه با پایان عملیات ساختمانی ، بلکه با فراهم‌شدن شرایط زندگی پایدار معنا می‌یابد ؛ رویکردی که می‌تواند مبنای ارزیابی طرح‌های جدید مسکن ، ساماندهی سکونتگاه‌های خودساخته و بازسازی مناطق آسیب‌دیده قرار گیرد .
بر این اساس ، تحقق سکونتگاه شایسته نه با پایان عملیات ساختمانی ، بلکه با فراهم‌شدن شرایط زندگی پایدار معنا می‌یابد ؛ رویکردی که می‌تواند مبنای ارزیابی طرح‌های جدید مسکن ، ساماندهی سکونتگاه‌های خودساخته و بازسازی مناطق آسیب‌دیده قرار گیرد .
