به گزارش پرتال بازآفرینی شهری ، گسترش الگوی مشابه آپارتمان‌سازی و تبدیل آن به پاسخ غالب نظام برنامه‌ریزی شهری در ایران ، تنوع الگوهای سکونت را به حداقل رسانده و با محدود کردن دسترسی ساکنان به فضای باز خصوصی و ارتباط مستقیم با طبیعت ، پدیده‌هایی نظیر تقاضای فزاینده برای خانه دوم در پیرامون شهرها و آسیب به عرصه‌های طبیعی را تشدید کرده است .
هفتمین نشست از سلسله‌نشست‌های «هفت‌شهر» خانه آفرینش‌های شهری ایران با موضوع «سکونت و امکان‌های بودن ؛ از خانه حیاط‌دار تا واحد مسکونی» برگزار شد و محمدرضا اعتصامی با لیلا گلپایگانی درباره تحولات الگوهای سکونت در شهرهای ایران گفت‌وگو کرد .
لیلا گلپایگانی معمار و سخنران اصلی در این نشست با بیان این که خانه را نباید صرفا مجموعه‌ای از اتاق‌ها با کارکردهای مشخص دانست ؛ گفت : خانه باید امکان شکل‌گیری روابط انسانی ، تجربه‌های روزمره ، خلوت و ارتباط با طبیعت را نیز فراهم کند .
وی با اشاره به پژوهشی درباره تحولات صدساله الگوهای سکونت در تهران گفت : یکی از تغییرات مهم در معماری خانه‌های ایرانی، انتقال حیاط از مرکز خانه به یک سمت و سپس گسترش آپارتمان‌نشینی بوده است .
حتی در خانه‌های حیاط‌دار یک‌طرفه نیز امکان کاشت گیاه ، بازی کودکان و انجام بخشی از فعالیت‌های روزمره در فضای باز وجود داشت ؛ اما از دهه ۱۳۷۰ و با گسترش ساختمان‌های چندطبقه روی پیلوت ، حیاط در بسیاری از ساختمان‌ها به فضای مشاع برای رفت‌وآمد تبدیل شد و در بهترین حالت ، کارکردی تزئینی پیدا کرد , اما مشکل از جایی آغاز می‌شود که آپارتمان‌سازی به پاسخ غالب نظام برنامه‌ریزی شهری تبدیل شود و بدون توجه کافی به تفاوت‌های اقلیمی و اجتماعی ، در شهرهای مختلف تکرار شود .
در چنین شرایطی ، خانه به یک واحد مسکونی با کارکردهای از پیش تعیین شده تقلیل پیدا می‌کند و بخشی از تجربه‌های مرتبط با زندگی ، از ارتباط با محله و شهر تا تماس مستقیم با زمین ، آسمان و طبیعت ، از دست می‌رود .
چرا تقاضا برای خانه دوم افزایش می‌یابد ؟
یکی از پیامدهای محدود شدن فضای باز خصوصی در خانه‌های شهری ، تمایل بخشی از شهروندان به خرید ویلا ، باغچه یا خانه دوم در اطراف شهرهاست .
گلپایگانی با اشاره به مطالعات انجام‌شده در تهران گفت : همچنان در بخشی از جامعه تقاضا برای برخورداری از فضای باز خصوصی وجود دارد ؛ تقاضایی که به گفته او ، می‌تواند در فشار ساخت‌وساز در مناطقی مانند شمال ایران ، طالقان ، کردان ، باغ‌بهادران و چادگان نیز نمود پیدا کند .
وی هشدار داد که گسترش این روند ممکن است به تغییر کاربری زمین‌های کشاورزی ، باغ‌ها و عرصه‌های طبیعی منجر شود .
این تجربه‌ها نشان می‌دهد بخشی از نیازهای سکونتی که در خانه اصلی پاسخ داده نمی‌شوند ، به خانه دوم منتقل شده‌اند .
گلپایگانی با اشاره به مفهوم «فقر طبیعت» تأکید کرد که کاهش تماس مستقیم کودکان با محیط طبیعی ممکن است بر رشد جسمی و روانی آن‌ها اثر بگذارد .
حیاط ربوده شده است
محمدرضا اعتصامی دیگر شرکت‌کننده این نشست ، نیز با اشاره به تحولات خانه‌های شهری گفت : حیاط ربوده شده است .
وی توضیح داد که حیاط ابتدا از مرکز خانه به کناره آن منتقل شد و در ادامه ، در بسیاری از ساختمان‌ها به فضای رفت‌وآمد یا ورودی پارکینگ تبدیل شد .
اعتصامی با طرح این پرسش که چه کسانی در شکل‌گیری این وضعیت نقش داشته‌اند ، بر ضرورت بررسی هم‌زمان نقش ساکنان ، معماران و سیاست‌گذاران تأکید کرد .
انتقاد از وابستگی شهرها به تراکم‌فروشی
گلپایگانی در بخش دیگری از سخنانش ، شیوه تأمین درآمد مدیریت شهری را یکی از عوامل مؤثر بر کیفیت مسکن و فضای شهری دانست و گفت : وابستگی شهرها به درآمد حاصل از تراکم‌فروشی می‌تواند دست طراحان را برای ایجاد فضاهای متنوع محدود کند .
به گفته گلپایگانی ، شهر باید از طریق درآمدهای پایدار و عوارض اداره شود ، نه از طریق تراکم‌فروشی .
وی توضیح داد وقتی تعداد طبقات ، پارکینگ و شبکه سازه‌ای ساختمان از ابتدا بر اساس الگویی ثابت تعیین شده باشد ، فرصت طراحی فضاهای متفاوت کاهش می‌یابد و خلاقیت معماران ممکن است به تغییرات ظاهری نما محدود شود .
گلپایگانی در عین حال تأکید کرد که تغییر این روند تنها به سیاست‌گذاران وابسته نیست و معماران و مشاوران شهری نیز می‌توانند با ارائه الگوهای متناسب با شرایط اقلیمی ، اجتماعی و فرهنگی هر شهر نقش مؤثری ایفا کنند .
