به گزارش پرتال بازآفرینی شهری ، نقشه تحلیلی منتشرشده توسط بلومبرگ ، بر پایه دادههای ماهوارهای، توزیع مکانی «خوشههای خسارت احتمالی» در شهر تهران را در ارتباط با نوع کاربری زمین نشان میدهد . اهمیت این تصویر نه صرفاً در نمایش نقاط آسیب ، بلکه در الگوی مکانی خسارتها نسبت به ساختار شهری تهران نهفته است .
بر اساس این نقشه ، تنها بخشی از نقاط شناساییشده در محدوده کاربریهای نظامی یا دولتی قرار دارند و سهم قابلتوجهی از خوشهها در بافتهای مسکونی ، تجاری و صنعتی دیده میشود . تراکم نقاط آبیرنگ (Civilian) بهویژه نشان میدهد که آسیبهای احتمالی ، محدود به اهداف مشخص نظامی نبوده و در دل بافتهای زیستی شهر گسترش یافتهاند . این مسئله از منظر شهرسازی و مدیریت بحران ، زنگ خطری جدی برای کلانشهری با تراکم بالای جمعیت و فعالیت است .
از نگاه برنامهریزی شهری ، چنین الگویی چند پیام مهم دارد :
نخست آنکه شهر مدرن ، بهویژه کلانشهرهایی مانند تهران ، دارای درهمتنیدگی شدید کاربریهاست . فاصله فضایی میان مراکز دولتی ، زیرساختهای حساس و مناطق مسکونی بسیار کم است و همین موضوع باعث میشود هرگونه آسیب به یک کاربری ، پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم برای شهروندان عادی داشته باشد .
این نقشه بهروشنی نشان میدهد که مفهوم «خط مقدم» در شهرهای امروزی ، مفهومی سیال و گسترده است .
دوم ، از منظر تابآوری شهری ، تمرکز خوشههای خسارت در مناطق مسکونی به معنای آسیبپذیری مستقیم سرمایه اجتماعی شهر است . مسکن ، محله ، شبکه معابر محلی و خدمات روزمره ، پایههای حیات شهری هستند و هرگونه اختلال در آنها میتواند به مهاجرت اجباری ، اختلال در زندگی روزانه ، فشار روانی گسترده و کاهش اعتماد عمومی منجر شود . این موضوع صرفاً یک مسئله کالبدی نیست ، بلکه پیامدی اجتماعی و اقتصادی دارد .
سوم ، این نقشه بهطور غیرمستقیم نقش زیرساختهای شهری ـ بهویژه شبکه حملونقل همگانی ـ را در شرایط بحران برجسته میکند . زمانی که خسارتها در پهنههای مسکونی پراکنده میشوند ، توان شهر برای تخلیه اضطراری ، امدادرسانی ، دسترسی به مراکز درمانی و تداوم خدمات ، بهشدت وابسته به کارآمدی حملونقل عمومی است . شهری که زیرساخت حملونقل آن تابآور نباشد ، در چنین شرایطی با بحران ثانویه مواجه میشود .
چهارم ، همچنین تمرکز برخی خوشهها در کاربریهای دولتی (Government) نشان میدهد که اختلال در عملکرد نهادهای عمومی میتواند بهسرعت به اختلال در کل سیستم مدیریت شهری منجر شود . این مسئله ضرورت پراکندگی هوشمند ، حفاظت کالبدی و برنامهریزی مبتنی بر ریسک برای ساختمانها و مراکز حیاتی را یادآور میشود .
در نهایت ، نقشه بلومبرگ را نه صرفاً بهعنوان یک تصویر خبری ، بلکه باید بهعنوان هشداری برای بازاندیشی در الگوی توسعه شهری ، جانمایی کاربریها و آمادگی شهر در برابر بحرانها تلقی کرد . شهر تابآور ، شهری است که از پیش پذیرفته آسیبها فقط متوجه «نقاط خاص» نیستند ، بلکه کل بافت شهری در معرض خطر است و پاسخ به بحران باید جامع ، یکپارچه و انسانمحور باشد .
نظام برنامهریزی شهری ما سالهاست از عدم انطباق طرحها و مطالعات با اجرا رنج میبرد ، همانگونه که سالها بیتوجهی به پهنهبندیهای خطرات ناشی از سیلاب و زلزله در امر بارگزاری کاربریها شهرهای ما را گرفتار کرده است ، امروز جنگ به ما آموخت توجه کم به پدافندغیرعامل در برنامهریزی شهری میتواند تابآوری جانی ، روانی ، مالی و اجتماعی یک کشور را هدف قرار دهد . در انتها ضروری میرسد تا دستگاههای مجری نسبت به این امر مهم توجه کافی را داشته باشند و از سازمانهای مردم نهاد انتظار میرود این امر مهم را مورد پایش مستمر و پیگیری قرار دهند .
