به گزارش پرتال بازآفرینی شهری ، در دومین نشست تخصصی از سلسله نشستهای «توسعه و امنیت آبی» با عنوان «واکاوی ابعاد راهبردی انتقال آب دریا» ، بنفشه زهرایی ، استاد دانشگاه تهران و رئیس مؤسسه آب دانشگاه تهران ، با نقد رویکردهای صرفاً تأمینمحور در مدیریت آب کشور ، تأکید کرد که افزایش ظرفیت تأمین آب ، بدون اصلاح نظام حکمرانی و مهار مصرف ، نمیتواند به کاهش پایدار کمآبی منجر شود .
زهرایی در ابتدای سخنان خود با اشاره به گزارش تهیه شده در شورای دانشگاهی گفت هدف این گزارش آن بوده است که مسئله انتقال آب دریا نه فقط از منظر فنی ، بلکه در نسبت با حکمرانی آب ، سیاستهای کشاورزی ، امنیت غذایی ، انرژی ، محیطزیست و ساختار مصرف بررسی شود .
او با تشریح روندهای تاریخی در مدیریت منابع آب توضیح داد که دولتها معمولاً در مواجهه با افزایش جمعیت و رشد تقاضا ، ابتدا به سراغ افزایش ظرفیت تأمین میروند ؛ یعنی ساخت سد ، انتقال آب ، توسعه شبکهها و ایجاد منابع جدید . اما به گفته زهرایی ، اگر نظام حکمرانی توان کنترل مصرف و برداشت را نداشته باشد ، هر منبع جدید آب به جای حل مسئله ، فرصت تازهای برای افزایش مصرف ایجاد میکند .
رئیس مؤسسه آب دانشگاه تهران تأکید کرد که راهکارهای تأمین آب بیشتر ، بهتنهایی منجر به کاهش کمآبی نمیشوند .
زهرایی در ابتدای سخنان خود با اشاره به گزارش تهیه شده در شورای دانشگاهی گفت هدف این گزارش آن بوده است که مسئله انتقال آب دریا نه فقط از منظر فنی ، بلکه در نسبت با حکمرانی آب ، سیاستهای کشاورزی ، امنیت غذایی ، انرژی ، محیطزیست و ساختار مصرف بررسی شود .
او با تشریح روندهای تاریخی در مدیریت منابع آب توضیح داد که دولتها معمولاً در مواجهه با افزایش جمعیت و رشد تقاضا ، ابتدا به سراغ افزایش ظرفیت تأمین میروند ؛ یعنی ساخت سد ، انتقال آب ، توسعه شبکهها و ایجاد منابع جدید . اما به گفته زهرایی ، اگر نظام حکمرانی توان کنترل مصرف و برداشت را نداشته باشد ، هر منبع جدید آب به جای حل مسئله ، فرصت تازهای برای افزایش مصرف ایجاد میکند .
رئیس مؤسسه آب دانشگاه تهران تأکید کرد که راهکارهای تأمین آب بیشتر ، بهتنهایی منجر به کاهش کمآبی نمیشوند .
او گفت تا زمانی که اضافهبرداشت از منابع و ناپایداری در مصرف ادامه دارد ، انتقال آب میتواند به معنای تداوم همان روند نادرست و حتی صدور بحران کمآبی از یک منطقه به منطقه دیگر باشد .
زهرایی با اشاره به تجربه انتقال آب به تهران ، این موضوع را نمونهای از ضعف حکمرانی در کنترل توسعه شهری دانست و توضیح داد که وقتی توانایی مهار رشد شهر ، بلندمرتبهسازی ، مهاجرتپذیری و افزایش تقاضا وجود ندارد ، انتقال آب تنها فشار را از منطقهای به منطقه دیگر منتقل میکند ، بیآنکه مسئله اصلی حل شود .
او در ادامه، عبور از رویکرد صرفاً تأمینمحور را نیازمند حرکت به سمت مدیریت تقاضا ، بازتخصیص منابع، ایجاد بازار آب، مدیریت مشارکتی، افزایش بهرهوری و بازسازی اقتصادی متناسب با شرایط کمآبی دانست .
زهرایی با اشاره به تجربه انتقال آب به تهران ، این موضوع را نمونهای از ضعف حکمرانی در کنترل توسعه شهری دانست و توضیح داد که وقتی توانایی مهار رشد شهر ، بلندمرتبهسازی ، مهاجرتپذیری و افزایش تقاضا وجود ندارد ، انتقال آب تنها فشار را از منطقهای به منطقه دیگر منتقل میکند ، بیآنکه مسئله اصلی حل شود .
او در ادامه، عبور از رویکرد صرفاً تأمینمحور را نیازمند حرکت به سمت مدیریت تقاضا ، بازتخصیص منابع، ایجاد بازار آب، مدیریت مشارکتی، افزایش بهرهوری و بازسازی اقتصادی متناسب با شرایط کمآبی دانست .
به گفته زهرایی ، تنها در چنین شرایطی میتوان درباره استفاده از منابع جدید آب ، از جمله آب دریا، بهعنوان بخشی از یک سبد مدیریتشده و عقلانی تصمیم گرفت.
این استاد دانشگاه تهران در بخش دیگری از سخنان خود به سیاستهای متناقض در اسناد بالادستی اشاره کرد و گفت در برنامههای توسعهای کشور از یک سو بر افزایش تولید داخلی محصولات کشاورزی و امنیت غذایی تأکید میشود و از سوی دیگر اهدافی برای کاهش مصرف آب ، جبران ناترازی و حفاظت محیطزیست مطرح میشود ؛ در حالی که این اهداف در عمل با یکدیگر هماهنگ نیستند .
زهرایی ضعف جایگاه آب در امنیت ملی ، نبود گفتمان واحد ، ناهماهنگی میان دستگاهها، تعارض منافع نهادی و غلبه نگاههای بخشی را از مهمترین موانع اصلاح حکمرانی آب در کشور دانست .
این استاد دانشگاه تهران در بخش دیگری از سخنان خود به سیاستهای متناقض در اسناد بالادستی اشاره کرد و گفت در برنامههای توسعهای کشور از یک سو بر افزایش تولید داخلی محصولات کشاورزی و امنیت غذایی تأکید میشود و از سوی دیگر اهدافی برای کاهش مصرف آب ، جبران ناترازی و حفاظت محیطزیست مطرح میشود ؛ در حالی که این اهداف در عمل با یکدیگر هماهنگ نیستند .
زهرایی ضعف جایگاه آب در امنیت ملی ، نبود گفتمان واحد ، ناهماهنگی میان دستگاهها، تعارض منافع نهادی و غلبه نگاههای بخشی را از مهمترین موانع اصلاح حکمرانی آب در کشور دانست .
او تأکید کرد که مسئله آب تنها مسئله وزارت نیرو یا بخش کشاورزی نیست ، بلکه با امنیت غذایی ، انرژی ، توسعه شهری ، مهاجرت ، اقتصاد و پایداری سرزمین پیوند مستقیم دارد .
او همچنین با تمرکز بر موضوع نمکزدایی و انتقال آب دریا گفت که باید جایگاه واقعی این گزینه در سبد تأمین آب کشور مشخص شود. زهرایی توضیح داد که ایران در مقایسه با بسیاری از کشورهای حاشیه خلیج فارس وضعیت متفاوتی دارد ؛ زیرا همچنان دارای منابع آب تجدیدپذیر قابل توجهی است ، هرچند این منابع بهشدت تحت فشار قرار گرفتهاند و در بسیاری از مناطق ، بهویژه فلات مرکزی ، وضعیت تنش آبی بسیار جدی است .
رئیس مؤسسه آب دانشگاه تهران با اشاره به تجربه کشورهایی مانند عربستان سعودی و امارات گفت این کشورها به دلیل محدودیت شدید منابع آب تجدیدپذیر ، وابستگی بالایی به نمکزدایی ، واردات آب مجازی و مدیریت سبد تأمین آب دارند .
او همچنین با تمرکز بر موضوع نمکزدایی و انتقال آب دریا گفت که باید جایگاه واقعی این گزینه در سبد تأمین آب کشور مشخص شود. زهرایی توضیح داد که ایران در مقایسه با بسیاری از کشورهای حاشیه خلیج فارس وضعیت متفاوتی دارد ؛ زیرا همچنان دارای منابع آب تجدیدپذیر قابل توجهی است ، هرچند این منابع بهشدت تحت فشار قرار گرفتهاند و در بسیاری از مناطق ، بهویژه فلات مرکزی ، وضعیت تنش آبی بسیار جدی است .
رئیس مؤسسه آب دانشگاه تهران با اشاره به تجربه کشورهایی مانند عربستان سعودی و امارات گفت این کشورها به دلیل محدودیت شدید منابع آب تجدیدپذیر ، وابستگی بالایی به نمکزدایی ، واردات آب مجازی و مدیریت سبد تأمین آب دارند .
اما به گفته او ، ایران نباید بدون توجه به تفاوتهای اقلیمی ، اقتصادی ، جمعیتی و منابع طبیعی خود ، الگوی این کشورها را بهصورت کورکورانه تکرار کند .
زهرایی یادآور شد که برخی کشورها در کنار توسعه نمکزدایی، مصرف آب کشاورزی خود را کاهش داده و وابستگی به واردات آب مجازی را پذیرفتهاند .
زهرایی یادآور شد که برخی کشورها در کنار توسعه نمکزدایی، مصرف آب کشاورزی خود را کاهش داده و وابستگی به واردات آب مجازی را پذیرفتهاند .
او این موضوع را نشانهای از اهمیت نگاه ترکیبی و واقعبینانه به مدیریت منابع آب دانست و تأکید کرد که اتکا به آب دریا برای تداوم کشاورزی پرمصرف ، نمیتواند راهبردی پایدار باشد .
او همچنین درباره وضعیت منابع زیرزمینی کشور هشدار داد و گفت بخشی از تولید کشاورزی در سالهای خشک ، نه به دلیل پایداری منابع، بلکه به دلیل برداشت از ذخایر تجدیدناپذیر و سرمایههای نسلی کشور ادامه یافته است .
او همچنین درباره وضعیت منابع زیرزمینی کشور هشدار داد و گفت بخشی از تولید کشاورزی در سالهای خشک ، نه به دلیل پایداری منابع، بلکه به دلیل برداشت از ذخایر تجدیدناپذیر و سرمایههای نسلی کشور ادامه یافته است .
به گفته زهرایی ، کشور به جای سازگاری با کمآبی، بخشی از سرمایه آبی آینده را مصرف کرده و این روند نمیتواند ادامه یابد .
در جمعبندی سخنان دکتر بنفشه زهرایی ، انتقال آب دریا ممکن است در شرایط خاص و برای مصارف مشخص ، بخشی از سبد تأمین آب باشد ، اما نمیتواند جایگزین اصلاح حکمرانی ، مهار مصرف ، تغییر الگوی کشت ، بازنگری در سیاستهای امنیت غذایی و افزایش بهرهوری شود .
بر اساس مباحث مطرح شده در این نشست ، پرسش اصلی درباره انتقال آب دریا این نیست که آیا این فناوری ممکن است یا نه ؛ بلکه پرسش مهمتر این است که در چه ساختار حکمرانی ، با چه هدفی ، برای چه مصرفی ، با چه هزینهای و در کنار کدام سیاستهای اصلاحی باید از آن استفاده شود .
در جمعبندی سخنان دکتر بنفشه زهرایی ، انتقال آب دریا ممکن است در شرایط خاص و برای مصارف مشخص ، بخشی از سبد تأمین آب باشد ، اما نمیتواند جایگزین اصلاح حکمرانی ، مهار مصرف ، تغییر الگوی کشت ، بازنگری در سیاستهای امنیت غذایی و افزایش بهرهوری شود .
بر اساس مباحث مطرح شده در این نشست ، پرسش اصلی درباره انتقال آب دریا این نیست که آیا این فناوری ممکن است یا نه ؛ بلکه پرسش مهمتر این است که در چه ساختار حکمرانی ، با چه هدفی ، برای چه مصرفی ، با چه هزینهای و در کنار کدام سیاستهای اصلاحی باید از آن استفاده شود .
