به گزارش پرتال بازآفرینی شهری ، در دومین نشست تخصصی از سلسله نشستهای «توسعه و امنیت آبی» با عنوان «واکاوی ابعاد راهبردی انتقال آب دریا» ، محمد علایی رئیس کمیسیون آب و محیطزیست اتاق بازرگانی ، صنایع ، معادن و کشاورزی خراسان رضوی ، با تمرکز بر تجربه تاریخی و وضعیت کنونی منابع آب مشهد ، نسبت به تداوم نگاه صرفاً انتقالمحور در مدیریت بحران آب هشدار داد .
علایی در سخنان خود با مرور تاریخ تأمین آب مشهد گفت مسئله آب در این شهر ، موضوعی تازه و مربوط به امروز نیست ؛ بلکه از قرنها پیش، همزمان با گسترش جمعیت و توسعه شهر ، تلاش برای انتقال آب از منابع پیرامونی آغاز شده است .
او با اشاره به انتقال آب از چشمهگیلاس و نقش تاریخی برخی اقدامات در تأمین آب مشهد توضیح داد که شهر مشهد در دورههای مختلف ، هر بار با رشد جمعیت و افزایش تقاضا، به سمت منابع تازه آب حرکت کرده، اما مسئله اصلی مصرف و توسعه بیمهار همچنان باقی مانده است .
رئیس کمیسیون آب و محیطزیست اتاق بازرگانی خراسان رضوی با اشاره به وضعیت دشت مشهد گفت این دشت از سال ۱۳۴۷ ممنوعه اعلام شده ، اما با وجود این ، برداشت از منابع زیرزمینی ادامه یافته و سالانه بیش از توان طبیعی دشت از منابع آب برداشت شده است .
به گفته او ، کاهش سطح آب زیرزمینی و افزایش عمق چاهها نشان میدهد که سیاستهای گذشته نتوانستهاند روند اضافهبرداشت را متوقف کنند .
علایی با انتقاد از ناتوانی ساختار مدیریت آب در کنترل مصرف افزود که افزایش ظرفیت تأمین، بدون مهار تقاضا ، فقط بحران را به تأخیر میاندازد .
او تأکید کرد که هر بار با کمبود آب ، راهکار غالب ، جستوجوی منبع جدید بوده است ؛ از قنات و چاه تا سد و انتقال آب از فواصل دور .
اما به گفته او، تا زمانی که الگوی مصرف اصلاح نشود، هر منبع جدید نیز پس از مدتی در چرخه افزایش تقاضا مصرف خواهد شد .
او در ادامه با اشاره به توسعه شهری و صنعتی در اطراف مشهد گفت بخش قابل توجهی از جمعیت ، صنایع ، خدمات ، دانشگاهها و مراکز درمانی استان در مشهد و پیرامون آن متمرکز شدهاند ؛ در حالی که این تمرکز بر روی منابع محدود آب زیرزمینی شکل گرفته است .
علایی این وضعیت را نمونهای از توسعه نامتوازن دانست و گفت تصمیمهایی مانند توسعه شهرهای جدید و استقرار صنایع در محدودههای حساس آبی ، فشار مضاعفی بر دشت مشهد وارد کرده است .
علایی همچنین با اشاره به قیمت پایین آب مصرفی در برخی بخشها، بهویژه کشاورزی ، گفت وقتی آب با ارزش واقعی خود مصرف نمیشود ، انگیزه کافی برای اصلاح الگوی مصرف ، افزایش بهرهوری و کاهش هدررفت شکل نمیگیرد .
او افزود که در بخش کشاورزی سنتی، بخشی از آب به دلیل پایین بودن بهرهوری از دست میرود و در صنعت نیز بسیاری از واحدها با فناوریهای قدیمی فعالیت میکنند و راندمان مصرف آب در آنها نیازمند اصلاح جدی است .
رئیس کمیسیون آب و محیطزیست اتاق بازرگانی خراسان رضوی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع پساب شهری مشهد پرداخت و گفت طرح جمعآوری و تصفیه پسابهای شهری در مشهد از دهه ۱۳۷۰ آغاز شد ، اما تکمیل این مسیر با موانع مالی و اجرایی روبهرو بوده است .
او تأکید کرد که اگر پساب شهری بهدرستی جمعآوری ، تصفیه و بازچرخانی شود، میتواند بخش مهمی از نیاز آبی شهر و پیرامون آن را جبران کند .
به گفته علایی ، بخش قابل توجهی از پساب مشهد در صورت مدیریت صحیح ، قابلیت بازیافت و استفاده دوباره دارد .
او هشدار داد که رها شدن پساب تصفیهنشده در مسیرهایی مانند کشفرود ، علاوه بر هدررفت یک منبع ارزشمند، پیامدهای جدی زیستمحیطی و بهداشتی نیز به همراه دارد .
علایی در جمعبندی سخنان خود گفت اگر مجموعه اقداماتی مانند جمعآوری و تصفیه پساب ، بازچرخانی آب ، افزایش بهرهوری در کشاورزی ، اصلاح مصرف در صنعت و کنترل توسعه شهری بهصورت جدی اجرا شود، ظرفیت قابل توجهی برای کاهش فشار آبی در مشهد ایجاد خواهد شد .
او تأکید کرد که این ظرفیت داخلی باید پیش از تصمیمگیری درباره انتقال آب از مسیرهای طولانی و پرهزینه مورد توجه قرار گیرد .
بر اساس سخنان محمد علایی ، مسئله آب مشهد بیش از آنکه صرفاً ناشی از نبود منبع جدید باشد ، نتیجه ترکیبی از رشد جمعیت، توسعه نامتوازن ، تمرکز خدمات و صنایع ، ضعف در کنترل برداشت، بهرهوری پایین و عقبماندن زیرساختهای بازچرخانی آب است . از این منظر ، انتقال آب دریا اگر بدون اصلاح این روندها دنبال شود ، نهتنها راهحل پایدار نخواهد بود ، بلکه میتواند همان الگوی پرهزینه گذشته را در مقیاسی بزرگتر تکرار کند .
