به گزارش پرتال بازآفرینی شهری ، جواد مومنی در دوره «شهرداد» دانشگاه تهران تأکید کرد : بازسازی زیرساختها بدون توجه به سلامت روان ، حمایت اجتماعی و توان بازگشت مردم به زندگی عادی ، بهتنهایی نمیتواند جامعهای تابآور ایجاد کند .
جواد مومنی ، دارای دکتری تخصصی علوم اعصاب و از سازمان جوانان جمعیت هلال احمر ، در ارائهای با عنوان «حمایتهای روانی ـ اجتماعی و نقش آن در ارتقا تابآوری شهری» ، ابعاد روانی و اجتماعی بحرانها و راهکارهای افزایش توان افراد و جوامع برای عبور از شرایط دشوار را بررسی کرد .
وی در این ارائه توضیح داد که بحران تنها به تخریب ساختمانها ، زیرساختها و داراییهای مادی محدود نمیشود ؛ بلکه میتواند تعادل روانی و اجتماعی افراد را نیز برهم بزند . قرار گرفتن در موقعیتهای تهدیدکننده و نامطمئن، توان تصمیمگیری و پیشبینی آینده را کاهش میدهد و ممکن است افراد را با ترس ، نگرانی مداوم ، اضطراب ، بیقراری و احساس ناامنی مواجه کند .
اختلال خواب ، کابوسهای شبانه ، افکار منفی ، کاهش تمرکز ، خشم ، اندوه و احساس بیمعنایی از جمله واکنشهایی هستند که ممکن است پس از تجربه بحران ظاهر شوند . این پیامدها فقط در حوزه سلامت روان باقی نمیمانند و میتوانند بر سلامت جسمی ، روابط خانوادگی ، تعاملات اجتماعی ، یادگیری ، رفتار و توانایی حل مسئله نیز تأثیر بگذارند .
در بخش دیگری از این نشست ، تابآوری به معنای انکار آسیب یا بازگشت فوری و بدون درد به شرایط گذشته تعریف نشد . تابآوری ، توانایی سازگارشدن با دشواریها ، حفظ عملکردهای ضروری و ادامه مسیر زندگی با استفاده از ظرفیتهای فردی و منابع حمایتی جامعه است . فرد تابآور ممکن است از یک حادثه آسیب ببیند ، اما میتواند با دریافت حمایت مناسب ، شرایط را مدیریت کند و بهتدریج توان خود را بازیابد .
مومنی تابآوری را مفهومی چندبعدی دانست که جنبههای جسمی ، ذهنی ، هیجانی و اجتماعی را دربر میگیرد. خواب و تغذیه مناسب ، فعالیت بدنی ، یادگیری مهارتهای تازه ، مدیریت افکار منفی ، شناخت و بیان احساسات و حفظ ارتباط با خانواده و دوستان ، از عواملی هستند که به تقویت این ظرفیت کمک میکنند .
در این ارائه همچنین تأکید شد که تابآوری جامعه تنها حاصل تواناییهای فردی نیست . وجود اعتماد اجتماعی ، مشارکت شهروندان ، شبکههای حمایتی محلهای ، خدمات عمومی پایدار و آمادگی نهادها برای پاسخ سریع و هماهنگ ، نقش تعیینکنندهای در کاهش آثار بحران دارند . جامعهای تابآور است که بتواند از گروههای مختلف ، بهویژه اقشار آسیبپذیر ، حمایت کند و امکان بازگشت سریعتر آنها به جریان عادی زندگی را فراهم آورد .
کودکان از جمله گروههایی هستند که در جریان حوادث و بحرانها به حمایت ویژه نیاز دارند . واکنش آنان به شرایط دشوار به میزان مواجهه با حادثه ، حمایت خانواده ، تجربههای پیشین و شرایط اجتماعی محل زندگی بستگی دارد . بازگرداندن احساس امنیت ، برقراری دوباره برنامههای روزمره ، ایجاد فضای مناسب برای بازی و یادگیری و آموزش والدین و مربیان ، میتواند از شدت آسیبهای روانی کودکان بکاهد .
یکی دیگر از محورهای ارائه ، معرفی تیمهای «سحر» یا سفیران حمایتهای روانی سازمان جوانان جمعیت هلال احمر بود . این ساختار شامل تیم کمکهای اولیه روانشناختی ، تیم فضای دوستدار کودک و تیم رسانه و ارتباطات است . ارائه حمایت اولیه به آسیبدیدگان ، ارزیابی نیازهای روانی و اجتماعی ، ارجاع افراد نیازمند به خدمات تخصصی و ایجاد محیطی امن برای کودکان ، بخشی از وظایف این تیمها به شمار میرود .
در بخش مربوط به مداخلات روانی ـ اجتماعی نیز بر این موضوع تأکید شد که همه آسیبدیدگان نیازمند درمان تخصصی نیستند . حمایت مؤثر باید از تأمین نیازهای اساسی و ایجاد امنیت آغاز شود و سپس حمایت خانواده و جامعه ، کمکهای اولیه روانشناختی ، آموزش ، مشاوره و در صورت ضرورت ، خدمات تخصصی را در بر گیرد . خدمات سلامت روان و حمایت اجتماعی میتوانند بهطور همزمان افراد ، خانوادهها و کل جامعه را پوشش دهند .
برآیند این ارائه نشان میدهد که امدادرسانی و بازسازی پس از بحران ، زمانی کامل خواهد بود که در کنار ترمیم زیرساختها ، به بازسازی امنیت روانی ، اعتماد اجتماعی ، امید و توان ادامه زندگی نیز توجه شود . ساختمانها را میتوان با مصالح و تجهیزات بازسازی کرد ، اما بازگشت جامعه به زندگی ، نیازمند حمایت از انسانهایی است که باید دوباره احساس امنیت ، تعلق و توانایی کنند ؛ به همین دلیل ، تابآوری پیش از آنکه از بتن آغاز شود ، از انسان آغاز میشود .
خبرنگار : سید علی سید صدر
ساخت پوستر : یوسف سعیدی
