به گزارش پرتال بازآفرینی شهری ، بافت تاریخی و معنوی پیرامون مضجع شریف و نورانی حضرت علی‌بن‌موسی‌الرضا (ع)، قلب تپنده گردشگری زیارت در کشور و یکی از با اهمیت‌ترین کانون‌های مورد توجه در سیاست‌های توسعه و بازآفرینی شهری به شمار می‌رود .
علی نبیان ، معاون وزیر راه و شهرسازی و سرپرست شرکت بازآفرینی شهری ایران:
پاسخ‌گویی به نیازهای اساسی زائران و مجاوران این آستان ملکوتی ، همواره فراتر از یک وظیفه اداری ، رسالتی ملی و دینی بوده است .
با این حال ، تجارب سالیان گذشته در این بافت متراکم و ویژه نشان داده که کمبود خدمات عمومی ، به‌ویژه سرویس‌های بهداشتی و خدمات پایه در شعاع نزدیک به حرم مطهر رضوی —که بارها در جلسات و مراجع راهبردی نظیر شورای عالی زیارت مورد بحث و پیگیری قرار گرفته است — نیازمند راه‌حل‌های نوآورانه و جامع‌نگر است؛ چراکه ایجاد مستقل این خدمات در بافت متراکم پیرامون حرم، به‌دلیل محدودیت‌های فنی و احتمال ایجاد مزاحمت برای ساکنان و مجموعه‌های اقامتی، همواره با دشواری‌های ساختاری روبرو بوده است .
بر همین اساس ، شرکت بازآفرینی شهری ایران رویکردی نو را در دستور کار قرار داده و ایده توسعه این فضاها به مجموعه‌های جامع خدماتی تحت عنوان «تیمچه‌های خدماتی» را عملیاتی کرده است . این الگو بر آن است تا ضمن رفع کمبودهای موجود در خدمت‌رسانی به زائران ، کارکردی دوسویه داشته باشد و زندگی روزمره مجاوران و ساکنان محلات را تسهیل کند و در هماهنگی کامل با ساختار کالبدی و هویت اصیل محله‌ای پیرامون حرم رضوی شکل گیرد .
در فرایند برنامه‌ریزی و به‌منظور تحقق توسعه متوازن خدمات در این بافت ، مطالعات جامع مکان‌یابی صورت گرفته و بر پایه آن ، ۳۰ نقطه کلیدی در محدوده پیرامون حرم مطهر شناسایی شده است تا زائران و مجاوران با پیمودن کمترین مسافت ممکن ، به خدماتی شایسته و باکیفیت دسترسی داشته باشند . در گام نخست و فاز اول این طرح، ۱۰ پروژه بر مبنای ضرورت ، درجه اهمیت و امکان‌پذیری انتخاب شده و عملیات مربوط به آن‌ها در حال پیشرفت است ؛ به گونه‌ای که تفاهم‌نامه‌های اجرایی منعقد گردیده ، طراحی بخشی از تیمچه‌ها به سرانجام رسیده یا مراحل تکمیلی را طی می‌کند و عملیات اجرایی دو پروژه نیز آغاز شده است . مطابق راهبرد تنظیمی ، آغاز عملیات اجرایی پروژه‌های بعدی به‌صورت ماهانه پیگیری می‌شود تا چنانچه موانعی به‌ویژه در بخش تملک اراضی حادث نشود ، دست‌کم هفت تیمچه در سال آینده به مرحله بهره‌برداری نهایی برسند .
نکته اساسی و راهبردی در بازآفرینی بافت‌های پیرامون اماکن مقدسه این است که نگاه ما نباید تنها به فرآیند احداث و کالبد ابنیه محدود بماند . پایداری و استمرار خدمت‌رسانی اقتضا می‌کند که برنامه‌ریزی برای بهره‌برداری دقیقاً هم‌زمان با آغاز عملیات ساخت مدنظر قرار گیرد . هدف غایی ، اطمینان از استمرار کارکرد این مجموعه‌ها در سال‌های پیش‌رو و حفظ آن‌ها در مسیر مأموریت اولیه است . از این رو ، تیمچه‌های خدماتی با هویت هر محله و عناصر پیرامونی آن هماهنگ خواهند شد و در هر نقطه‌ای که زمینه مهیا باشد ، از ظرفیت فضاهای هم‌جوار نظیر مساجد ، حسینیه‌ها و فضاهای باز شهری بهره گرفته می‌شود تا پیوند میان خدمات نوین شهری و بافت اجتماعی محلات تقویت گردد .
از دیگر سو ، پایداری اقتصادی از ارکان قطعی توفیق این طرح به شمار می‌رود . برای تضمین استمرار خدمات در شأن زائران ، این مجموعه‌ها باید به درجه‌ای از خودکفایی و پایداری مالی برسند تا نگهداری و تداوم کاربری آن‌ها وابسته به تزریق ممتد اعتبارات دولتی یا منابع شرکتی نباشد . تعادل‌بخشی میان ماهیت عمومی و خدماتی این فضاها و خودکفایی اقتصادی آن‌ها ، تعیین حدود خدمات رایگان و ارائه سازوکارهای کارآمد برای تأمین هزینه‌های نگهداری ، از مهم‌ترین اصولی است که در تدوین الگوی نهایی بهره‌برداری مورد تأکید است و در این راستا بهره‌مندی از تجارب ، دیدگاه‌ها و پیشنهادهای صاحب‌نظران و فعالان حوزه مدیریت شهری یک ضرورت به شمار می‌آید .
در کنار پایداری اقتصادی ، معماری این مجموعه‌ها جایگاه ویژه‌ای دارد ؛ طراحی این تیمچه‌ها با تکیه بر شاخصه‌های اصیل معماری ایرانی–اسلامی و تعریف یک هویت بصری یکپارچه و قابل بازشناسی در تمامی بافت پیرامون حرم دنبال می‌شود . همچنین ، پیوند با فناوری‌های نوین و نیازهای روزآمد جامعه بخش جدایی‌ناپذیر این طرح است ؛ از پیش‌بینی زیرساخت‌های شارژ خودروهای برقی در نقاط مناسب گرفته تا استقرار سامانه‌های داده‌محور و فناوری اطلاعات . افزون بر این ، اتصال شبکه‌ای تیمچه‌ها سازوکاری برای ارائه خدمات هم‌افزا پدید می‌آورد تا مسائلی نظیر راهنمایی مسافران ، ارائه اطلاعات مکانی و کاربست فناوری‌های هوش مصنوعی برای مسیریابی و تسهیل زیارت به شکلی یکپارچه محقق شود .
تحقق این شبکه پایدار ، تجلی نگاه نوین شرکت بازآفرینی شهری ایران به باززنده‌سازی هویت‌محور بافت‌های تاریخی و مذهبی کشور است ؛ طرحی که در صورت پیاده‌سازی هم‌زمان خدمات شایسته ، معماری منسجم و مدل اقتصادی خودکفا ، می‌تواند به عنوان الگویی ماندگار در خدمت‌رسانی هم‌زمان به زائران گرامی و ساکنان اصیل و مجاوران خورشید خراسان به یادگار بماند .
