گسترش نامتوازن شهرها ، افزایش فشار بر منابع آب و زیرساخت‌ها و تداوم ساخت‌وسازهای پراکنده در مجموعه شهری تهران و البرز ، ضرورت بازنگری در الگوهای توسعه شهری را بیش از گذشته آشکار کرده است ؛ رویکردی که با هدف کنترل بارگذاری‌های خارج از ظرفیت ، تمرکززدایی از پایتخت و هدایت توسعه در چارچوب طرح‌های مصوب ، در دستور کار سیاست‌گذاران حوزه شهرسازی قرار گرفته است .
به گزارش پرتال بازآفرینی شهری ، غلامرضا کاظمیان ، معاون شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی و دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران ، در نشست «دوشنبه‌های خبری» این وزارتخانه که روز دوشنبه ۴ آبان برگزار شد ، با تشریح سیاست‌های توسعه شهری ، بر ضرورت سامان‌دهی مجموعه شهری تهران و البرز ، بازنگری در شیوه تهیه طرح‌های جامع و تأمین زمین متناسب با ظرفیت‌های واقعی سکونتگاهی تأکید کرد .
وی با اشاره به مشکلات ناشی از گسترش نامتوازن شهرها اظهار کرد : تجربه چند دهه گذشته نشان داده است که توسعه شهری بدون توجه به ظرفیت زیرساخت‌ها، شرایط محیطی و نیازهای واقعی سکونتگاهی، زمینه‌ساز افزایش هزینه‌های خدمات‌رسانی و تشدید مشکلات شهری شده است .
به گزارش پرتال بازآفرینی شهری ، غلامرضا کاظمیان ، معاون شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی و دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران ، در نشست «دوشنبه‌های خبری» این وزارتخانه که روز دوشنبه ۴ آبان برگزار شد ، با تشریح سیاست‌های توسعه شهری ، بر ضرورت سامان‌دهی مجموعه شهری تهران و البرز ، بازنگری در شیوه تهیه طرح‌های جامع و تأمین زمین متناسب با ظرفیت‌های واقعی سکونتگاهی تأکید کرد .
وی با اشاره به مشکلات ناشی از گسترش نامتوازن شهرها اظهار کرد : تجربه چند دهه گذشته نشان داده است که توسعه شهری بدون توجه به ظرفیت زیرساخت‌ها، شرایط محیطی و نیازهای واقعی سکونتگاهی، زمینه‌ساز افزایش هزینه‌های خدمات‌رسانی و تشدید مشکلات شهری شده است .
تهران و البرز ؛ از تمرکز جمعیت تا گسترش سکونتگاه‌های پیرامونی
کاظمیان با تشریح روند تحولات جمعیتی مجموعه شهری تهران و البرز توضیح داد که اگر چه از دهه ۱۳۷۰ آهنگ رشد جمعیت در محدوده شهر تهران کاهش یافته ، اما بخش قابل‌توجهی از رشد جمعیت و تقاضای سکونت به شهرهای پیرامونی منتقل شده است .
وی افزود : در نتیجه این تحولات، بسیاری از سکونتگاه‌های کوچک اطراف تهران به شهرهایی با جمعیت قابل‌توجه تبدیل شده‌اند و افزایش جمعیت در این مناطق، تقاضای جدیدی برای مسکن ، اشتغال ، خدمات عمومی و زیرساخت‌های شهری ایجاد کرده است .
معاون وزیر راه و شهرسازی با اشاره به اینکه پاسخ‌گویی به تقاضای مسکن صرفاً به ساخت واحدهای مسکونی محدود نمی‌شود ، تأکید کرد که توسعه سکونتگاه‌ها نیازمند تأمین هم‌زمان زیرساخت‌هایی همچون آب ، برق ، گاز ، راه و حمل‌ونقل عمومی است .
به گفته وی ، ایجاد این زیرساخت‌ها نیز به نوبه خود موجب شکل‌گیری فعالیت‌های اقتصادی ، سرمایه‌گذاری جدید و افزایش تقاضای سکونت می‌شود ؛ چرخه‌ای که در صورت نبود برنامه‌ریزی هماهنگ ، می‌تواند به گسترش نامتوازن مجموعه شهری تهران و البرز دامن بزند .
وی افزود : در نتیجه این تحولات، بسیاری از سکونتگاه‌های کوچک اطراف تهران به شهرهایی با جمعیت قابل‌توجه تبدیل شده‌اند و افزایش جمعیت در این مناطق، تقاضای جدیدی برای مسکن ، اشتغال ، خدمات عمومی و زیرساخت‌های شهری ایجاد کرده است .
معاون وزیر راه و شهرسازی با اشاره به اینکه پاسخ‌گویی به تقاضای مسکن صرفاً به ساخت واحدهای مسکونی محدود نمی‌شود ، تأکید کرد که توسعه سکونتگاه‌ها نیازمند تأمین هم‌زمان زیرساخت‌هایی همچون آب ، برق ، گاز ، راه و حمل‌ونقل عمومی است .
به گفته وی ، ایجاد این زیرساخت‌ها نیز به نوبه خود موجب شکل‌گیری فعالیت‌های اقتصادی ، سرمایه‌گذاری جدید و افزایش تقاضای سکونت می‌شود ؛ چرخه‌ای که در صورت نبود برنامه‌ریزی هماهنگ ، می‌تواند به گسترش نامتوازن مجموعه شهری تهران و البرز دامن بزند .
کنترل ساخت‌وسازهای پراکنده و کاهش فشار بر زیرساخت‌ها
دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران ، محدودیت منابع آب ، آلودگی هوا ، افزایش هزینه‌های زیرساختی و توسعه پراکنده را از چالش‌های جدی مجموعه شهری تهران و البرز برشمرد .
وی با بیان اینکه در مدیریت توسعه شهری ، علاوه بر میزان ساخت‌وساز ، نحوه توزیع جغرافیایی آن نیز اهمیت دارد ، توضیح داد که ساخت‌وسازهای پراکنده می‌توانند هزینه تأمین خدمات ، رفت‌وآمدهای روزانه و مصرف انرژی را افزایش دهند .
کاظمیان تأکید کرد که مسئله تهران صرفاً به محدوده اداری پایتخت محدود نیست و آثار تحولات جمعیتی ، اقتصادی و کالبدی آن در شهرهای پیرامونی و استان البرز نیز مشاهده می‌شود ؛ از این رو مدیریت این مجموعه شهری نیازمند رویکردی هماهنگ و فرابخشی است .
وی با بیان اینکه در مدیریت توسعه شهری ، علاوه بر میزان ساخت‌وساز ، نحوه توزیع جغرافیایی آن نیز اهمیت دارد ، توضیح داد که ساخت‌وسازهای پراکنده می‌توانند هزینه تأمین خدمات ، رفت‌وآمدهای روزانه و مصرف انرژی را افزایش دهند .
کاظمیان تأکید کرد که مسئله تهران صرفاً به محدوده اداری پایتخت محدود نیست و آثار تحولات جمعیتی ، اقتصادی و کالبدی آن در شهرهای پیرامونی و استان البرز نیز مشاهده می‌شود ؛ از این رو مدیریت این مجموعه شهری نیازمند رویکردی هماهنگ و فرابخشی است .
دو مسیر برای سامان‌دهی مجموعه شهری تهران و البرز
معاون وزیر راه و شهرسازی با اشاره به مصوبه «سامان‌دهی، پالایش و تمرکززدایی از مجموعه شهری تهران و البرز» اعلام کرد که این برنامه با هدف کنترل روندهای نامطلوب توسعه و جلوگیری از تشدید مشکلات موجود تدوین شده است .
وی توضیح داد که برای تحقق این هدف، دو مسیر پیش‌بینی شده است ؛ نخست اجرای «برنامه اقدام عاجل» با رویکرد کوتاه‌مدت و میان‌مدت و دوم بازنگری طرح مجموعه شهری تهران و البرز با افق بلندمدت .
کاظمیان افزود : برنامه اقدام عاجل با هدف کنترل روندهای منفی توسعه تدوین شده تا در فاصله زمانی موردنیاز برای بازنگری طرح‌های بلندمدت ، از تشدید مشکلات موجود جلوگیری شود .
به گفته وی ، مطالعات مربوط به طرح مجموعه شهری تهران و البرز انجام شده و بررسی پیشنهادهای آن با مشارکت مسئولان مرتبط، از جمله استانداران تهران و البرز، در حال پیگیری است .
دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران همچنین با اشاره به انتقادهای مطرح‌شده درباره مبانی این مصوبه تأکید کرد که تدوین آن بر مطالعات تخصصی ، بررسی‌های کارشناسی و جلسات متعدد با حضور دستگاه‌های مسئول استوار بوده است .
وی توضیح داد که برای تحقق این هدف، دو مسیر پیش‌بینی شده است ؛ نخست اجرای «برنامه اقدام عاجل» با رویکرد کوتاه‌مدت و میان‌مدت و دوم بازنگری طرح مجموعه شهری تهران و البرز با افق بلندمدت .
کاظمیان افزود : برنامه اقدام عاجل با هدف کنترل روندهای منفی توسعه تدوین شده تا در فاصله زمانی موردنیاز برای بازنگری طرح‌های بلندمدت ، از تشدید مشکلات موجود جلوگیری شود .
به گفته وی ، مطالعات مربوط به طرح مجموعه شهری تهران و البرز انجام شده و بررسی پیشنهادهای آن با مشارکت مسئولان مرتبط، از جمله استانداران تهران و البرز، در حال پیگیری است .
دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران همچنین با اشاره به انتقادهای مطرح‌شده درباره مبانی این مصوبه تأکید کرد که تدوین آن بر مطالعات تخصصی ، بررسی‌های کارشناسی و جلسات متعدد با حضور دستگاه‌های مسئول استوار بوده است .
سامان‌دهی توسعه به معنای ممنوعیت ساخت‌وساز نیست
کاظمیان با رد برداشت‌هایی مبنی بر ممنوعیت ساخت‌وساز در تهران و البرز تصریح کرد که هدف مصوبه، توقف فعالیت‌های ساختمانی نیست ، بلکه جلوگیری از استقرار جمعیت و فعالیت فراتر از ظرفیت‌های تعیین‌شده در طرح‌های توسعه و عمران است .
وی توضیح داد که بازنگری طرح‌های جامع و تفصیلی نیز در این مصوبه پیش‌بینی شده است تا در صورت ضرورت ، ظرفیت‌های توسعه شهری از مسیر قانونی مورد ارزیابی و اصلاح قرار گیرند .
معاون وزیر راه و شهرسازی افزود : جهت‌گیری اصلی این برنامه ، جایگزین‌کردن توسعه هدایت‌شده و قانونمند به‌جای ساخت‌وسازهای پراکنده ، موردی و خارج از ضابطه است .
به گفته وی ، وزارت راه و شهرسازی نیز موظف شده است در مهلت شش‌ماهه تعیین‌شده، تمهیدات لازم را برای نحوه اجرای محدودیت‌های بارگذاری فراتر از ظرفیت‌های مصوب ارائه کند .
وی توضیح داد که بازنگری طرح‌های جامع و تفصیلی نیز در این مصوبه پیش‌بینی شده است تا در صورت ضرورت ، ظرفیت‌های توسعه شهری از مسیر قانونی مورد ارزیابی و اصلاح قرار گیرند .
معاون وزیر راه و شهرسازی افزود : جهت‌گیری اصلی این برنامه ، جایگزین‌کردن توسعه هدایت‌شده و قانونمند به‌جای ساخت‌وسازهای پراکنده ، موردی و خارج از ضابطه است .
به گفته وی ، وزارت راه و شهرسازی نیز موظف شده است در مهلت شش‌ماهه تعیین‌شده، تمهیدات لازم را برای نحوه اجرای محدودیت‌های بارگذاری فراتر از ظرفیت‌های مصوب ارائه کند .
تغییر رویکرد در تهیه طرح‌های جامع شهری
کاظمیان در بخش دیگری از سخنان خود، به اصلاح شیوه تهیه طرح‌های توسعه شهری اشاره کرد و گفت : از سال ۱۴۰۰ رویکرد جدیدی در تدوین طرح‌های جامع شهری دنبال شده که بر سه اصل «زمینه‌گرایی»، «مسئله‌محوری» و «مشارکت» استوار است .
وی توضیح داد که طرح‌های جامع باید متناسب با ویژگی‌های جغرافیایی ، اقلیمی ، اقتصادی و اجتماعی هر شهر تهیه شوند و به جای ارائه الگوهای یکسان ، مسائل و نیازهای واقعی همان شهر را مبنای برنامه‌ریزی قرار دهند .
معاون وزیر راه و شهرسازی با اشاره به اینکه بیش از ۶۰ شهر کشور در مراحل مختلف تهیه طرح جامع با رویکرد جدید قرار دارند ، تأکید کرد که مشارکت ذی‌نفعان و توجه به ظرفیت‌های محلی باید در چارچوب ضوابط علمی و تخصصی انجام شود .
وی توضیح داد که طرح‌های جامع باید متناسب با ویژگی‌های جغرافیایی ، اقلیمی ، اقتصادی و اجتماعی هر شهر تهیه شوند و به جای ارائه الگوهای یکسان ، مسائل و نیازهای واقعی همان شهر را مبنای برنامه‌ریزی قرار دهند .
معاون وزیر راه و شهرسازی با اشاره به اینکه بیش از ۶۰ شهر کشور در مراحل مختلف تهیه طرح جامع با رویکرد جدید قرار دارند ، تأکید کرد که مشارکت ذی‌نفعان و توجه به ظرفیت‌های محلی باید در چارچوب ضوابط علمی و تخصصی انجام شود .
تأمین زمین متناسب با نیاز واقعی سکونتگاه‌ها
دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران همچنین با اشاره به تکالیف برنامه هفتم پیشرفت در زمینه افزایش ظرفیت سکونتگاهی کشور اعلام کرد که در حدود دو سال و نیم اجرای این برنامه ، نزدیک به ۸۸ هزار و ۸۰۰ هکتار زمین برای توسعه شهری و روستایی تأمین یا در چارچوب مصوبات مربوط تصویب شده است .
وی توضیح داد که از این میزان ، حدود ۴۱ هزار و ۶۰۰ هکتار از طریق الحاق و بازنگری طرح‌های جامع شهری ، ۳۷ هزار و ۳۷۰ هکتار در حوزه سکونتگاه‌های روستایی ، یک‌هزار و ۴۰۰ هکتار از محل افزایش بهره‌وری در بافت‌های شهری و حدود ۸ هزار و ۴۰۰ هکتار نیز در شهرهای جدید و شهرک‌ها بوده است .
وی توضیح داد که از این میزان ، حدود ۴۱ هزار و ۶۰۰ هکتار از طریق الحاق و بازنگری طرح‌های جامع شهری ، ۳۷ هزار و ۳۷۰ هکتار در حوزه سکونتگاه‌های روستایی ، یک‌هزار و ۴۰۰ هکتار از محل افزایش بهره‌وری در بافت‌های شهری و حدود ۸ هزار و ۴۰۰ هکتار نیز در شهرهای جدید و شهرک‌ها بوده است .
کاظمیان با اشاره به سهم محدود افزایش بهره‌وری در بافت‌های شهری، این میزان را پایین ارزیابی کرد و بر ضرورت استفاده مؤثرتر از ظرفیت‌های موجود شهرها تأکید داشت .
وی همچنین مجموع زمین تأمین‌شده از سال ۱۴۰۰ تاکنون را حدود ۱۷۰ هزار هکتار اعلام کرد و افزود که تأمین زمین باید متناسب با نیازهای واقعی توسعه ، با رعایت ملاحظات قانونی، محیط‌زیستی و ظرفیت زیرساخت‌ها صورت گیرد .
معاون وزیر راه و شهرسازی تأکید کرد که افزایش محدوده‌های شهری، بدون توجه به نیاز واقعی و هزینه‌های آماده‌سازی و نگهداری ، می‌تواند خود به عاملی برای ایجاد مسائل جدید در مدیریت شهری تبدیل شود .
برآیند سیاست‌های مطرح‌شده نشان می‌دهد که سامان‌دهی مجموعه شهری تهران و البرز ، فراتر از کنترل ساخت‌وساز، به بازنگری در رابطه میان جمعیت ، فعالیت ، زمین و زیرساخت‌ها وابسته است ؛ رویکردی که تحقق آن مستلزم هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی ، استفاده مؤثر از ظرفیت بافت‌های موجود و نظارت مستمر بر روند توسعه شهری خواهد بود .
وی همچنین مجموع زمین تأمین‌شده از سال ۱۴۰۰ تاکنون را حدود ۱۷۰ هزار هکتار اعلام کرد و افزود که تأمین زمین باید متناسب با نیازهای واقعی توسعه ، با رعایت ملاحظات قانونی، محیط‌زیستی و ظرفیت زیرساخت‌ها صورت گیرد .
معاون وزیر راه و شهرسازی تأکید کرد که افزایش محدوده‌های شهری، بدون توجه به نیاز واقعی و هزینه‌های آماده‌سازی و نگهداری ، می‌تواند خود به عاملی برای ایجاد مسائل جدید در مدیریت شهری تبدیل شود .
برآیند سیاست‌های مطرح‌شده نشان می‌دهد که سامان‌دهی مجموعه شهری تهران و البرز ، فراتر از کنترل ساخت‌وساز، به بازنگری در رابطه میان جمعیت ، فعالیت ، زمین و زیرساخت‌ها وابسته است ؛ رویکردی که تحقق آن مستلزم هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی ، استفاده مؤثر از ظرفیت بافت‌های موجود و نظارت مستمر بر روند توسعه شهری خواهد بود .
